“Ministarstvo zdravlja prati propise EU koji su u njenoj nadležnosti, između ostalih i Regulativu (EU) 1223/2009 o kozmetičkim proizvodima, sa svim njenim izmjenama. Novom Regulativom (EU) 2025/877 koja je objavljena 12. maja 2025. godine, TPO se zabranjuje za upotrebu u kozmetičkim proizvodima. Ova Regulativa u cjelosti je obavezujuća i direktno se primjenjuje u svim državama članicama EU od 1. septembra 2025. godine. Kako je Crna Gora u obavezi da transponuje propise EU u nacionalno zakonodavstvo, Ministrastvo zdravlja će u skladu sa tim izvršiti izmjene i dopune Pravilnika o utvrđivanju Liste zabranjenih supstanci u kozmetičkim proizvodima”, kažu iz Ministarstva.
Kako objašnjavaju, TPO (Difenil (2,4,6- trimetilbenzoil) fosfin oksid ili Trimetilbenzoil difenilfosfin oksid) je hemijska supstanca koja se koristi kao fotoinicijator u proizvodima poput gel lakova za nokte. Fotoinicijator omogućava da se gel lak stvrdne pod UV ili LED svjetlom.
“Evropska agencija za hemikalije (ECHA) i Evropski naučni komitet za bezbjednost potrošača (SCCS) klasifikovali su TPO u kategoriju CMR 1B – supstanca opasna po reproduktivno zdravlje i potencijalno kancerogena. Ova odluka Evropske unije ima preventivni karakter i zasniva se na potencijalnom riziku po zdravlje usljed dugotrajne izloženosti TPO supstanci, a ne na evidentiranim incidentima ili negativnim iskustvima kod korisnika gel lakova, naveli su oni.
Kažu da će, nakon donošenja Pravilnika o izmjenama i dopunama pravilnika o utvrđivanju Liste zabranjenih supstanci u kozmetičkim proizvodima, TPO, koji je trenutno dozvoljen u koncentraciji do pet odsto za profesionalnu upotrebu, biti uvršten u tačku 1 – Supstance koje su zabranjene u kozmetičkim proizvodima.
“Prema članu 52 Zakona o kozmetičkim proizvodima, propisane su sledeće kaznene odredbe za neusklađenost sa zakonom: pravna lica kazniće se novčanom kaznom od 500 do 25.000 eura, odgovorna lica u pravnim licima kazniće se novčanom kaznom od 200 do 2.000 eura, preduzetnici kazniće se novčanom kaznom od 300 do 6.000 eura i fizička lica kazniće se novčanom kaznom od 200 do 2.000 eura”, objašnjavaju iz Ministarstva.
Navode i da se TPO koristi u koncentracijama do pet odsto u proizvodima za profesionalnu upotrebu, kao što su gel lakovi za nokte, gelovi za izgradnju noktiju i UV završni premazi.
Preporuke kad je ova supstanca u pitanju
Najbolje je koristiti alternativu za TPO.
- Koristiti obične lakove bez UV lampe (lakovi koji se suše na vazduhu su sigurniji jer ne zahtjevaju UV aktivaciju i ne sadrže fotoinicijatore poput TPO)
- Gel lakove na vodenoj bazi (ovi gel lakovi su manje štetni, ne sadrže agresivne hemikalije i obično ne zahtevaju UV/LED stvrdnjavanje sa potencijalno opasnim fotoinicijatorima)
- Gel lakove koji se stvrdnjavaju bez UV svijetla (postoje gel lakovi koji koriste stvrdnjavanje na bazi toplote ili hemijskih reakcija bez UV lampe, čime se izbjegava izlaganje UV zračenju i štetnim fotoinicijatorima).
Upozoravaju i da su profesionalni manikir tehničari su najugroženiji jer su izloženi TPO supstanci najduže i najintenzivnije.
“Zato je važno da koriste zaštitu kao što su rukavice, maske, dobru ventilaciju i da biraju proizvode sa manje štetnim supstancama ili bez njih, napominju oni.
Kozmetički saloni, kao i proizvođači, uvoznici, distributeri i zastupnici, u obavezi su da budu usklađeni sa odredbama ovog zakona.
Ko je zadužen za kontrole
“Poslove inspekcijskog nadzora vrši sanitarna inspekcija. Sanitarni inspektor, pored ovlašćenja i dužnosti propisanih Zakonom o kozmetičkim proizvodima i zakonima kojima se uređuje opšta bezbjednost proizvoda, inspekcijski nadzor, nadzor proizvoda na tržištu, nadzor nad hemikalijama i sanitarna inspekcija, ovlašćen je da naredi preduzimanje odgovarajućih korektivnih mjera radi obezbjeđivanja bezbjednosti i usklađenosti, zabrani stavljanje na tržište, povlačenje sa tržišta ili opoziv kozmetičkog proizvoda, u skladu sa procjenom rizika po zdravlje ljudi i zbog neusklađenosti sa zakonom”, ističu oni.
Kako dodaju, ako sanitarni inspektor u postupku inspekcijskog nadzora utvrdi da kozmetički proizvod koji je dostupan na tržištu ispunjava zahtjeve usklađenosti, ali utvrdi ili posumnja da predstavlja ili bi mogao da predstavlja ozbiljan rizik za zdravlje ljudi, i ne ispunjava opšte zahtjeve bezbjednosti proizvoda, preduzima odgovarajuće mjere kao što su povlačenje, odnosno opoziv ili ograničavanje njihove dostupnosti na tržištu, u skladu sa zakonom.
Štetan za za zdravlje žena
Iz Instituta za javno zdravlje navode da je TPO identifikovan kao supstanca koja može izazvati rak, određene promjene u DNK i generalno šteti reproduktivnom sistemu.
“Posebno je značajno što je toksičan za reproduktivno zdravlje žena-tzv. endokrini disruptor i potencijalni mutagen. Endokrini disruptori su supstance koje mogu da „poremete“ ili imitiraju rad naših hormona čime mogu značajno da poremete prirodne hormonske funkcije. (inače se endokrini disruptori nalaze u našem okruženju u kozmetici, pesticidima, plastici, u sredstvima za čišćenje, u određenim zagađivačima iz okoline)”, upozoravaju iz Instituta.
Dugoročna izloženost TPO, kako dodaju, može dovesti do alergijskih reakcija i ima potencijalne dugoročne posljedice po plodnost i razvoj fetusa.
Iz Instituta preporučuju da bi preporuke bile da se nabavlja provjerena, sertifikovana kozmetika, ali i da se žene uljepšavaju što prirodnijim metodama, npr. nokte lakirati običnim provjerenim lakovima, bez potrebe za očvršivanjem pod UV lampama tj.u najmanjoj mjeri koristiti trajne lakove.
” Za salone bi značilo da osim poštovanja regulative, nabavljaju proizvode za kozmetičke usluge bez gore navedene supstance TPO, jer osim što ima štetna dejstva na zdravlje najviše zastupljene ženske populacije, te se ne može zanemariti uticaj i na kozmetičarke zbog inhalacionog efekta. U praksi, osobe koje se profesionalno bave manikirom, posebno sa više klijenata dnevno, mogu biti najugroženija grupa zbog hronične izloženosti TPO-u preko kože i inhalaciono(udisanjem) prašine prilikom turpijanja gela”, naglašavaju oni.
Institut napominje i da je od izuzetnog značaja da radnici koji su izloženi TPO primjenjuju odgovarajuće mjere zaštite.
“Nošenje zaštitnih rukavica i naočara, kao i osiguranje adekvatne ventilacije u radnom prostoru, mogu značajno smanjiti rizik od neželjenih posljedica po zdravlje. Pored toga, TPO može imati negativan uticaj na životnu sredinu ako se ne odlaže pravilno, što može dovesti do kontaminacije zemljišta i vode, ugrožavajući cjelokupan ekosistem”, objasnili su iz Instituta.
A.G.
