“Važeći Zakon o finansiranju lokalne samouprave propisivao je da 70% ukupne koncesione naknade, i fiksne i varijabilne, pripada opštinama na čijoj se teritoriji nalazi aerodrom. Tek na toj zakonskoj osnovi dolazi ponuda koncesionara Incheon od 35% prihoda, odnosno visina varijabilne koncesione naknade koju je taj ponuđač ponudio”, navode u objavi na Facebook-u.
Prevedeno u konkretne brojeve: na projekciji koncesije od 30 godina uz rast broja putnika od pet odsto godišnje, uz ponuđenu varijabilnu naknadu od 35% od strane Incheona i fiksnu koncesionu naknadu od 100 miliona eura, opštinama Zeti i Tivtu bi po važećem zakonu pripalo oko 667 miliona eura po osnovu varijabilne naknade, plus oko 70 miliona eura iz fiksne naknade – ukupno približno 737 miliona eura budućih prihoda.
“Novi zakonski okvir taj princip briše. Cjelokupna koncesiona naknada, i fiksna i varijabilna, preusmjerava se u državni budžet. Opštinama, formalno i suštinski, ne ostaje ništa. Vlada ovaj rez pokušava ublažiti narativom o „namjenskim prihodima“. Poruka je da će se dio sredstava „vraćati“ lokalnim zajednicama kroz projekte infrastrukture. U prevodu, lokalnim samoupravama se prvo oduzima zakonsko pravo na sopstveni prihod, a zatim im se obećava povrat dijela tog novca, pod uslovima koje određuje Vlada”, pojašnjavaju.
Istovremeno, opštine se faktički izbacuju iz redovnog kapitalnog budžeta, jer će se voditi kao da već imaju „posebnu pomoć“. Ono što, kako kažu, pretekne, zadržava se na centralnom nivou.
“Krajnji ishod je da Tivat i Zeta ostaju bez značajnih fiskalnih prihoda koje su, po važećem zakonu, mogle samostalno da planiraju i usmjeravaju u projekte po sopstvenom izboru – od infrastrukture i komunalnog uređenja do obrazovanja, saobraćaja i zaštite životne sredine. Time se opštinama oduzima mogućnost da strateški unapređuju lokalni razvoj i značajno poboljšaju kvalitet života svojih građana. Umjesto stabilnih i predvidivih prihoda, lokalne samouprave se svode na korisnike diskrecione pomoći sa centralnog nivoa, bez stvarne kontrole nad resursima koji se nalaze na njihovoj teritoriji”, dodaje se u objavi.
Pojašnjavaju da smo ovakav model već gledali.
“Podsjeća na priču sa Crnogorskim Telekomom iz 2005. godine: strateški resurs je ustupljen radi kratkoročne fiskalne koristi, izgubljena je kontrola nad dugoročnim prihodima. Tada je više od 100 miliona eura prihoda od Telekoma formalno bilo namijenjeno za izgradnju autoputa, ali je u praksi taj novac završio u tekućoj budžetskoj potrošnji”, poručuju.
U međuvremenu, opštine Tivat i Zeta ostaju sa svim realnim troškovima aerodroma – bukom 24 sata dnevno, zagađenjem vazduha, dodatnim saobraćajnim opterećenjem, pritiskom na komunalnu infrastrukturu i dugoročnim ekološkim posljedicama. Prihod od koncesije, i fiksni i varijabilni dio, završava u državnom budžetu, koji nijedan od tih troškova direktno ne snosi.
“Ovdje se ne radi o tehničkoj izmjeni zakona, niti o „boljoj koordinaciji“ javnih finansija. Riječ je o presedanu kojim se lokalnim samoupravama oduzima zakonsko pravo na sopstvene prihode i uvodi model u kojem razvoj Tivta i Zete ubuduće zavisi od volje centralne vlasti. Time se šalje jasna poruka: lokalne zajednice mogu snositi troškove infrastrukture i ekološke posljedice, ali nemaju pravo da raspolažu prihodima koje ta infrastruktura generiše. To nije reforma sistema lokalnih finansija, već njegova demontaža. U takvom aranžmanu gubi se smisao fiskalne decentralizacije, a lokalna samouprava se svodi na produženu ruku budžetske politike Vlade”, zaključuje Fidelity.
