“Uprkos tome, u javnosti se i dalje plasira teza da nelegalne aktivnosti u koritu Morače nemaju uticaj na pad izdašnosti izvorišta Bolje sestre. Takve tvrdnje nijesu potkrijepljene relevantnim istraživanjima niti ozbiljnim hidrogeološkim argumentima. One dolaze iz krugova bliskih strukturama građevinske mafije i onih koji su godinama profitirali na devastaciji riječnog korita, zanemarujući posljedice po javni interes i bezbjednost vodosnabdijevanja crnogorskog primorja”, navodi se u saopštenju.
Zato je, dodaje se, krajnje neodgovorno obmanjivati javnost tvrdnjama da eksploatacija šljunka nema presudan uticaj na izvorište Bolje sestre. Oni koji relativizuju naučne nalaze i brane nelegalne eksploatatore ne brane struku niti javni interes.
“Brane strukture koje su, mimo zakona i elementarne odgovornosti, pretvorile korito rijeke Morače u prostor za sticanje profita, ostavljajući iza sebe narušeni ekosistem i ugrožen strateški vodni resurs. Pad izdašnosti izvorišta Bolje sestre mora se posmatrati isključivo kroz prizmu naučno utvrđenih činjenica. Rezultati višegodišnjih hidrogeoloških istraživanja ukazuju na jasnu uzročno-posljedičnu vezu između intenzivne nelegalne eksploatacije šljunka u koritu Morače i smanjenja izdašnosti ovog strateškog izvorišta”, poručuje.
Dodaje da je u okviru studije „Monitoring i zaštita izvorišta Bolje sestre”, koju je realizovao međunarodni multidisciplinarni tim stručnjaka, uključujući i profesore sa Univerzitet Crne Gore, utvrđeno da je pad izdašnosti u direktnoj korelaciji sa nelegalnom eksploatacijom u drugoj zoni sanitarne zaštite. Klimatske promjene jesu identifikovane kao prateći faktor, ali nijesu dominantni uzrok. Dominantni uzrok predstavlja antropogeni uticaj, sistematsko produbljivanje i morfološko narušavanje korita Morače.
“Ove nalaze potvrđuje i „Hidrogeološka analiza izdašnosti izvorišta Bolje sestre”, koju je izradila renomirana stručna kuća Energoprojekt-Hidroinženjering iz Beograda. U analizi se eksplicitno konstatuje da spuštanje dna korita Morače ima presudan uticaj na promjenu hidrauličkog gradijenta između površinskih i podzemnih voda, što dovodi do snižavanja nivoa izdani i posljedično do smanjenja izdašnosti izvorišta Bolje sestre. Posebno zabrinjava konstatacija da povratak na stanje prije 2020. godine nije moguće sa sigurnošću predvidjeti, a vjerovatno ni u potpunosti ostvariti”, poručuje Lakušić.
Sa stanovišta hidrogeologije, mehanizam je jasan i nedvosmislen. Intenzivna i nelegalna eksploatacija dovela je do produbljivanja riječnog korita, čime je narušena prirodna ravnoteža između rijeke Morače i podzemnih voda. Snižavanjem nivoa riječnog dna snižen je i nivo podzemnih voda koje prihranjuju izvorište, što je direktno uslovilo pad njegove izdašnosti. Ovakve intervencije u zoni sanitarne zaštite predstavljaju grubo narušavanje hidrološkog sistema sa dugoročnim i potencijalno nepovratnim posljedicama.
“Tvrdnje da eksploatacija šljunka nije imala presudan uticaj na stanje izvorišta naučno su neutemeljene i stručno neodržive. One ignorišu rezultate istraživanja, zanemaruju zakonitosti podzemne hidrodinamike i relativizuju odgovornost devastatora. Nelegalni eksploatatori nijesu samo prekršili propise, oni su svojim djelovanjem direktno ugrozili stabilnost sistema vodosnabdijevanja crnogorskog primorja i time doveli u pitanje sigurnost snabdijevanja stanovništva i turističke privrede. Izvorište Bolje sestre predstavlja ključni segment Regionalnog vodovoda koji obezbjeđuje vodu za primorske opštine, posebno tokom turističke sezone. Ugrožavanje njegove izdašnosti znači ugrožavanje javnog zdravlja, ekonomske stabilnosti i održivosti turizma kao jedne od najvažnijih privrednih grana Crne Gore”, poručuje Lakušić.
Devastacija korita Morače u zoni sanitarne zaštite izvorišta Bolje sestre mora se jasno imenovati kao ozbiljan oblik ekocida sa dalekosežnim sistemskim posljedicama. Akademska i stručna zajednica iznijela je precizne nalaze i jasna upozorenja. Kako kaže, relativizacija ili odbrana nelegalne eksploatacije šljunka ne može se smatrati legitimnim doprinosom stručnoj i naučnoj raspravi, već pokušajem izmještanja odgovornosti za degradaciju strateškog vodnog resursa sa počinilaca na subjekte koji djeluju u zaštiti javnog interesa.
“Zaštita izvorišta Bolje sestre nije političko pitanje, već pitanje dosljedne primjene verifikovanih naučnih saznanja, poštovanja važećih zakonskih normi i zaštite javnog interesa. Odgovornost pravnih i fizičkih lica koja su vršila nelegalnu eksploataciju šljunka i devastirala prostor mora biti jasno, institucionalno i pravosnažno utvrđena. Samo tako se mogu spriječiti dalje posljedice po strateški vodni resurs, izvorište Bolje sestre, te osigurati dugoročna stabilnost i bezbjednost vodosnabdijevanja crnogorskog primorja, kao i održivost njegove turističke privrede. Svaka relativizacija ili odbrana devastatora predstavlja direktnu prijetnju javnom interesu”, zaključeno je u saopštenju.
