Cijene kerozina su više nego udvostručene otkako su SAD i Izrael u februaru napali Iran. Razlog je to što su i Iran i SAD u različitim trenucima blokirali Ormuski moreuz, ključni pomorski put za petinu svjetskih tankera sa naftom i gasom.
Marina Efthimiu, profesorka upravljanja u avijaciji na Univerzitetu u Dablinu, rekla je da su cijene kerozina u Evropi porasle sa oko 68,27 eura po barelu u februaru na 153,84 evra krajem aprila, prema podacima Međunarodnog udruženja za vazdušni transport.
“Ako cijene goriva, koje čine između 25 i 50 odsto ukupnih troškova poslovanja avio-kompanija, ostanu visoke, a kompanije nisu obezbijedile zaštitu od rasta cijena, mogle bi da bankrotiraju”, kaže ona.
Pored naglog rasta cijena, uskoro se očekuje i nestašica kerozina. Prije dvije nedjelje, čelnik Međunarodne agencije za energiju upozorio je da Evropa ima još oko šest nedjelja zaliha kerozina.
Evropa u prosjeku troši oko 1,6 miliona barela kerozina dnevno, a iz domaćih izvora obezbeđuje 1,1 milion barela. Veliki dio preostalih 500.000 barela dolazio je sa Bliskog istoka preko Ormuskog moreuza, koji je sada gotovo neprohodan.
Letovi već poskupljuju
Neke avio-kompanije već prebacuju ovaj rast troškova na putnike. Air France-KLM je, prema navodima, uveo dodatnu taksu od 100 eura za interkontinentalne letove, dok je Lufthansa 22. aprila objavila da će u narednih šest mjeseci ukinuti 20.000 kratkih letova, a oko 1.000 letova otkazuje i Skandinevijan erlajns.
“Prinuđeni smo da to uradimo, jer bismo u suprotnom u roku od nekoliko mjeseci bankrotirali”, rekao je Sebastijen Žustum, viši potpredsjednik Air France-KLM-a.
Cijene avionskih karata porasle su za 24 odsto tokom godine, prema izvještaju konsultantske kuće Teneo.
Endru Čarlton, direktor konsultantske firme Aviation Advocacy, rekao je da su zalihe goriva trenutno dovoljne, ali da postoji velika neizvjesnost.
“Ta neizvjesnost i dodatni troškovi održavanja punih rezervoara čine karte skupljim za putnike”, rekao je on i dodao:
“Putnike očekuje manji broj mjesta u avionima i manje povoljnih ponuda na tržištu”.
Šta očekuje avio-industriju
Organizacija Airlines for Europe (A4E), koja okuplja 16 evropskih avio-prevoznika i predstavlja oko 80 odsto evropskog avio-saobraćaja, pozvala je EU da hitno preduzme mjere kako bi ublažila posljedice krize u Iranu.
A4E traži ublažavanje pravila koja obavezuju avio-kompanije da 90 odsto goriva uzimaju unutar EU, kao i privremeno ukidanje sistema trgovine emisijama CO₂.
“To su privremene mjere kako bismo prebrodili trenutnu situaciju”, rekla je Uranija Georgutsaku izvršna direktorka A4E.
Savjeti aerodroma (ACI) pozvali su na uvoz iz alternativnih izvora, zajedničku nabavku i bolju koordinaciju među državama EU.
“Trenutne cijene kerozina i mogući novi talas krize troškova života znače da će mnogi regionalni aerodromi biti suočeni sa ozbiljnim izazovima”, dodala je.
Stav Evropske komisije
“U samo 60 dana sukoba, račun za uvoz fosilnih goriva porastao je za više od 27 milijardi eura”, rekla je predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen.
Ona je naglasila potrebu za jačom koordinacijom među državama članicama EU, posebno u vezi sa zalihama goriva i kerozina.
Evropska komisija je pokrenula plan AccelerateEU, koji uključuje praćenje zaliha kerozina i koordinaciju snabdijevanja.
Stručnjaci upozoravaju da nadzor može ublažiti krizu, ali ne može riješiti nestašicu, ako potraje.
“To može spriječiti paniku, ali ne može stvoriti gorivo koje ne postoji”, rekla je profesorka Efthimiu.
Globalno tržište i rizici
Većina svjetskog kerozina rafiniše se u Aziji, ali i tamo zemlje počinju da ograničavaju izvoz zbog sopstvenih potreba.
I pored svega, EU pokušava da održi povjerenje i podstakne putovanja.
“Moramo izbjeći širenje panike među putnicima”, rekao je evropski komesar za saobraćaj i turizam Apostolos Cicikostas.
Dodao je i da bi nedostatak povjerenja građana i turista mogao dodatno da pogodi cio sektor.
