Uoči prestižnog Filmskog festivala u Kanu, evropska filmska zajednica podigla je glas protiv predložene reforme ključnog programa finansiranja Evropske unije.
Više od 4.700 istaknutih ličnosti iz svijeta filma, među kojima su reditelji Pavel Pavlikovski, Lukas Dont, Rodrigo Sorogojen, Jorgos Lantimos i Frensis Ford Kopola, kao i glumci Žilijet Binoš, Sandra Hiler i Stelan Skarsgard, potpisalo je otvoreno pismo pod nazivom „Evropi je potreban bioskop, bioskopu je potrebna Evropa”.
Oni izražavaju duboku zabrinutost da bi planirane promjene mogle da razvodne vitalnu podršku evropskoj kinematografiji, ugrožavajući njenu nezavisnost i globalnu konkurentnost.
Šta je ulog: Budućnost programa MEDIA
U središtu spora je budućnost programa MEDIA, koji je u okviru šireg programa „Kreativna Evropa” poslednjih 35 godina bio ključni pokretač filmske i TV industrije u Evropskoj uniji.
Ovaj program je odigrao presudnu ulogu u podršci razvoju, produkciji i distribuciji hiljada evropskih filmova, podstičući koprodukcije i pomažući im da dođu do publike izvan nacionalnih granica.
Među nedavnim dobitnicima Oskara koje je podržao nalaze se i ostvarenja kao što su Sentimentalna vrijednost, Anatomija pada i Miljenica, što svjedoči o njegovom nemjerljivom uticaju.
Problem nastaje zbog plana Evropske komisije da od 2028. godine zamijeni postojeći okvir novim, širim programom pod nazivom AgoraEU. Unutar njega, poseban program za film i audiovizuelna djela bio bi spojen sa drugim sektorima, poput video-igara i informativnih medija, pod jedinstvenom kapom Media+.
Glavni strah filmske zajednice je da će specifične potrebe i kulturni značaj kinematografije biti zanemareni u tako široko definisanom programu.
Prema predlogu, budžet za novi program bi mogao da bude veći na papiru, ali bez jasnih garancija. Dok je budžet programa MEDIA za period 2021-2027 iznosio 2,44 milijarde eura, predlog za novi, objedinjeni program Media+ iznosi 3,2 milijarde eura za period 2028-2034.
Međutim, filmski stvaraoci upozoravaju da to ne garantuje ništa, jer bi se sredstva dijelila sa znatno više sektora. Zbog toga je sedamnaest industrijskih tijela još u aprilu pozvalo EU da jasno opredijeli najmanje 2,83 milijarde eura isključivo za filmski i audiovizuelni sektor.
Tempirana poruka pred Kan
Vrijeme objavljivanja apela nije slučajno. Evropska komesarka Hena Virkunen trebalo bi da prisustvuje Kanskom festivalu 15. i 16. maja, upravo u vrijeme kada države članice EU pripremaju svoj prvi zvanični stav o prijedlogu. Potpisnici pisma se nadaju da će njihov jedinstveni glas uticati na donosioce odluka prije nego što konačna odluka bude donijeta.
Postoji sve veći osjećaj da se audiovizuelna politika EU posljednjih godina preusmjerila sa kulturnih ciljeva na industrijske i digitalne.
U svom saopštenju, filmski profesionalci jasno ističu svoje strahove.
„Iako se ukupan budžet može povećati, trenutno ne postoji garancija namjenskog finansiranja za filmski i audiovizuelni sektor, što izaziva veliku zabrinutost u cijeloj industriji o budućnosti nezavisne produkcije, bioskopske distribucije, obuke i kulturne raznolikosti u Evropi”, navodi se u apelu filmskih stvaralaca.
Sudbina demokratije i filma su povezane
Ova debata se odvija u vrijeme velikih izazova za evropski film. U pismu se naglašava pritisak pod kojim se nalazi sposobnost Evrope da priča sopstvene priče u okruženju kojim dominira sadržaj sa drugih kontinenata, uspon globalnih striming platformi, pad posete bioskopima i pojava vještačke inteligencije.
Postoji sve veći osjećaj da se audiovizuelna politika EU posljednjih godina preusmjerila sa kulturnih ciljeva na industrijske i digitalne, što, kako tvrde umjetnici, na kraju najviše koristi vanevropskim konkurentima.
„Sada je vrijeme da napišemo sljedeće poglavlje priče o evropskom filmu, sa još većom ambicijom, srazmjernom izazovima sa kojima se suočavamo”, navodi se u pismu.
Otvoreno pismo se završava snažnom porukom koja prevazilazi pitanje finansiranja i dotiče se same suštine evropskog identiteta.
Kako ističu potpisnici, ishod predstojećih odluka o programu AgoraEU biće ključni pokazatelj posvećenosti Evropske unije svom kinematografskom nasleđu i kreativnoj budućnosti.
„Ne smijemo propustiti da vidimo da su sudbina demokratije i sudbina filma, obje rođene u Evropi, intimno povezane”.
