Nije svaki zakon reforma. Neki mijenjaju procedure, a neki mijenjaju način na koji država funkcioniše. Predlog novog Zakona o lokalnoj samoupravi pripada ovoj drugoj grupi.

Novi zakon nastao je kroz širok dijalog sa opštinama, stručnom javnošću, civilnim sektorom i međunarodnim partnerima, sa jasnim ciljem – da lokalne samouprave budu snažnije, odgovornije i bliže građanima.

Tekst zakona rezultat je i sveobuhvatnog usaglašavanja između resornih ministarstava, budući da sistem lokalne samouprave prožima gotovo sve segmente društvenog i ekonomskog života. Nova zakonska rješenja predstavljaju balans između daljeg jačanja decentralizacije, snažnijih mehanizama odgovornosti, višeg kvaliteta javnih usluga i potrebe da se obezbijedi funkcionalan, održiv i efikasan sistem upravljanja na svim nivoima vlasti.

Analize funkcionisanja postojećeg sistema potvrdile su ono na šta su građani i lokalne zajednice godinama ukazivali: preveliku zavisnost od centralnog nivoa, nedovoljnu koordinaciju i neujednačene administrativne kapacitete. Zato ovaj zakon predstavlja važan korak u procesu decentralizacije i modernizacije lokalne uprave.

Međutim, decentralizacija ne znači samo više nadležnosti. Ona podrazumijeva i veću odgovornost. Razvoj lokalnih zajednica neće zavisiti od formalnih ovlašćenja, već od sposobnosti da se ona pretvore u konkretne rezultate za građane. U tom smislu, uspjeh opština mjeriće se kvalitetom usluga, realizovanim projektima i sposobnošću da stvaraju nove razvojne prilike.

Posebna vrijednost zakona jeste snažnije pozicioniranje građanina u procesu odlučivanja. Uvode se novi mehanizmi neposrednog učešća, prije svega skupštine građana, a dodatno se jača institut građanske inicijative. Organi lokalne samouprave dobijaju obavezu da u jasno propisanim rokovima odgovaraju na inicijative, peticije i predstavke građana.

Demokratija nije događaj koji se dešava jednom u četiri godine. Ona podrazumijeva stalnu komunikaciju između građana i institucija. Zato građani više ne smiju biti pasivni posmatrači rada lokalne uprave, već aktivni učesnici u donošenju odluka koje utiču na kvalitet njihovog života.

Jedna od važnih novina jeste i uspostavljanje sistema strateškog praćenja rezultata lokalnih samouprava. Ne želimo administraciju koja će se baviti formalnim izvještajima bez stvarnog sadržaja. Želimo sistem koji mjeri efekte politika, prepoznaje probleme i omogućava njihovo blagovremeno rješavanje.

Zakon donosi i snažan podsticaj digitalnoj transformaciji lokalne uprave. Savremena administracija mora biti brža, jednostavnija i dostupnija građanima. Tehnologija nije cilj sama po sebi, već sredstvo za efikasnije ostvarivanje prava i kvalitetnije javne usluge.

Na evropskom putu Crne Gore, lokalne samouprave imaju posebnu ulogu. Zato zakon predviđa jačanje kapaciteta za pripremu i sprovođenje projekata finansiranih iz evropskih fondova. To znači više mogućnosti za razvoj infrastrukture, unapređenje javnih usluga, zaštitu životne sredine i stvaranje boljih uslova za život građana.

Zakonom se uvode i mehanizmi za prevazilaženje institucionalnih blokada u situacijama kada političke krize ugrožavaju ostvarivanje prava građana na lokalnu samoupravu, narušavaju funkcionisanje lokalnih institucija i usporavaju društveni i ekonomski razvoj lokalnih zajednica.

Posebno važna novina jeste uvođenje kriterijuma za sticanje statusa grada, koji su razvijeni u saradnji sa Ministarstvom finansija. Status grada ne smije biti administrativna privilegija, već potvrda dostignutog nivoa razvoja, kapaciteta i kvaliteta javnih usluga. Veća ovlašćenja moraju biti praćena i većom odgovornošću.

Ujedno, uvođenjem statusa grada napuštamo dosadašnji monotipski model lokalne samouprave i uvodimo sistem koji bolje odgovara različitim nivoima razvoja lokalnih zajednica u Crnoj Gori, odnosno takozvani politipski model. Takav pristup prati koncept asimetrične decentralizacije, kojim Ministarstvo javne uprave i Vlada odgovorno i svrsishodno upravljaju, stvarajući pretpostavke za dalji prenos nadležnosti tamo gdje postoje kapaciteti da se one kvalitetno vrše.

A ovo je tek prvi korak ka punoj decentralizaciji. Onim što smo propisali mijenjamo logiku sistema lokalne samouprave i gradimo opštine koje su odgovornije, efikasnije i spremnije da preuzmu više nadležnosti. Jer decentralizacija ne smije biti stihijski proces, već pažljivo osmišljena reforma koja jača lokalne kapacitete i prenosi ovlašćenja onda kada postoje uslovi da se ona vrše kvalitetno i u interesu građana.

Ovaj zakon nije samo reforma lokalne samouprave. To je reforma odnosa između države i građana. Njegov krajnji cilj nije snažnija administracija, već snažnije lokalne zajednice i bolji život ljudi.

Jer uspješna država gradi se odozdo – od snažnih opština, odgovornih gradova i aktivnih lokalnih zajednica.