Crna Gora se godinama predstavlja kao ekološka država, ali podaci iz najnovije Strategije upravljanja kvalitetom vazduha pokazuju da je stvarnost znatno drugačija. Zagađenje vazduha i dalje predstavlja jedan od najvećih zdravstvenih i ekoloških izazova u zemlji, a posljedice se mjere ne samo narušenim kvalitetom života, već i stotinama preuranjenih smrti svake godine. Ko su najveći zagađivači i mogu li planirane mjere donijeti čistiji vazduh do kraja decenije? Pogledajmo u prilogu.

Podaci iz nove Strategije upravljanja kvalitetom vazduha za period od 2026. do 2029. godine pokazuju da zagađenje vazduha u našoj zemlji uzrokuje čak 182 slučaja preuranjene smrti na 100 hiljada stanovnika, što je više nego dvostruko iznad prosjeka Evropske unije.

“Aerozagađenje je već decenijama najveći problem u Crnoj Gori, zato što je neposredno povezano sa uticajem na javno zdravlje, povezano je sa uticajem na zdravlje ljudi i cijelog živog svijeta, tako da je to najvažniji razlog zbog čega se ono tako definiše, kazao je Aleksandar Perović iz NVO “Ozon”.

Iako mnogi najvećeg krivca vide u industriji, Strategija pokazuje da najveći dio najopasnijih zagađujućih materija dolazi iz domaćinstava koja se griju na čvrsta goriva. Individualna ložišta odgovorna su za gotovo sve emisije kancerogenog benzo(a)pirena, dok su suspendovane PM10 i PM2.5 čestice i dalje najveći zdravstveni rizik, posebno tokom zimskih mjeseci.

“Pa na malom broju stanovnika i na maltene, ajmo reći, činjenici da je skoro 2/3 Crne Gore, na osnovu izvještaja Agencije za zaštitu životne sredine o kvalitetu vazduha, svake godine živi u gradovima koji imaju mnogo više dana sa aerozagađenjem nego što je to dozvoljeno na godišnjem nivou, definitivno nam ukazuje da je problem veliki”, smatra Perović.

 Među najugroženijim područjima i dalje su Pljevlja, gdje je tokom decembra prošle godine, nakon probnog puštanja u rad Termoelektrane, zabilježeno višestruko prekoračenje dozvoljenih koncentracija sumpor-dioksida.

“Logično bi bilo da, shodno Zakonu o zaštiti vazduha, lokalne zajednice i nadležne državne institucije već donesu neke kratkoročne planove akcione, kako bi mogli da se spriječi dalje aerozagađenje. Da li su to, kao što je već bilo i prethodnih godina, da građani u zagađenim područjima imaju manje račune za struju, neke podsticajne mjere da se pređe sa grijanja na drva na električnu energiju ili bolja organizacija saobraćaja u Podgorici. Ali mi nemamo taj trend. Mi samo imamo trend kada dođe decembar i januar, kada je taj epicentar problema vidljiv na svakom koraku. Čim to prođe, zaboravi se do sljedeće godine. To nije dozvoljen i nije ozbiljan pristup nadležnih institucija”, poručio je Perović.

 Kako bi se stanje promijenilo, Strategija predviđa ulaganja veća od 80 miliona eura u ekološku rekonstrukciju Termoelektrane Pljevlja, razvoj sistema daljinskog grijanja i podsticaje za energetsku efikasnost domaćinstava. Cilj je da se do 2030. godine broj preuranjenih smrti izazvanih zagađenjem vazduha smanji za više od polovine, ali stručnjaci upozoravaju da će uspjeh zavisiti i od spremnosti građana da pređu na čistije izvore grijanja.