Prema podacima o mortalitetu iz 35 zemalja tokom vrelog ljeta 2022. godine u Evropi, jedna studija je otkrila 56 odsto više smrtnih slučajeva povezanih sa vrućinom među ženama nego među muškarcima.

Ovo ljeto još nije prošlo, a prema podacima Instituta Robert Koh, Njemačka je do sredine jula zabilježila najsmrtonosniju sezonu vrućina od 2016. godine – sa blizu 9.800 smrtnih slučajeva povezanih sa toplotom. I među njima je više žena nego muškaraca.

Institut Robert Koh pripisuje veći broj smrtnih slučajeva među ženama činjenici da žene čine veći udio u najstarijim starosnim grupama.

Da li hormoni čine toplotne talase opasnijim za žene?

Međutim, mediji akcenat stavljaju na hormonalno tumačenje – ženska tijela jednostavno nijesu opremljena za vrućinu – manje se znoje, imaju više tjelesne masti, a progesteron podiže bazalnu temperaturu tijela.

Naučnici koji proučavaju uticaj toplote na ljudski organizam kažu da je to uglavnom netačno.

„Sve u svemu, studije obično pokazuju tek neznatno veću osjetljivost na toplotu kod žena u poređenju sa muškarcima. To zapravo nije naročito snažan pokazatelj“, kaže Aleksandra Šnajder sa instituta Helmholc u Minhenu.

Male razlike postoje: žene imaju nižu stopu znojenja, manju površinu kože u odnosu na veličinu tijela i raspoređenost masti koja utiče na termoregulaciju. Hormoni takođe igraju ulogu, ali neravnomjerno tokom života.

Najugroženije: Starije žene sa srčanim oboljenjima

Šnajder ukazuje na jednu specifičnu grupu: žene u postmenopauzi, kada kardiovaskularni rizik raste. Starije žene sa postojećim srčanim oboljenjima su, prema njenoј riječi, vjerovatno u najvećem riziku od svih.

Ali čak ni u tim slučajevima ona ne smatra da je biologija glavni uzrok većeg broja smrtnih slučajeva tokom toplotnog talasa.

„Životni uslovi i društveno okruženje u kojem žene žive vjerovatno predstavljaju još veći rizik od samih razlika u hormonskom statusu.“

A šta je sa trudnicama?

Tobi Mindel, profesor na Univerzitetu Brok u Kanadi, koji proučava ekstremna okruženja za ljudski organizam, kaže da je taj uticaj biologije „preuveličan“. Faktori koji najviše određuju kako se osoba nosi sa toplotnim talasom, prema Mindelu, jesu starost, veličina tijela, kondicija i uobičajena fizička aktivnost, a ne biološki pol.

Znojenje je jedan od primjera. Iako se žene manje znoje, to ih ne čini ranjivijim jer one to nadoknađuju na drugi način.

„One šalju protok krvi u kožu, odnosno pokreću vazodilataciju, mnogo bolje nego muškarci“, objašnjava Mindel, što znači da se njihovi krvni sudovi šire efikasnije, prenoseći toplotu na površinu odakle može da ispari.

Trudnoća, za koju mnogi pretpostavljaju da mora biti opasna, još je jedan primjer.

„Kako žena napreduje kroz trudnoću, njeno tijelo zapravo postaje bolje u podnošenju toplote“, kaže Mindel.

On povlači jasnu granicu između fiziologije i okolnosti: postoje dobri razlozi da trudnice ne obavljaju težak fizički rad na otvorenom tokom ekstremnih vrućina. Ali njihova tijela nijesu razlog za to.

Ako razlika nije fiziološka, odakle onda potiče?

Lori Parsons, istraživač sa koledža Royal Holloway Univerziteta u Londonu, proučava kako se toplotni stres kreće kroz globalnu ekonomiju – u građevinarstvu, fabrikama odjeće, poljoprivredi, transportu i uličnoj prodaji.

U svim ovim oblastima, kako navodi, žene provode 30 do 50 odsto više svog radnog vremena iznad praga toplotnog stresa nego muškarci. U građevinarstvu, kada se porede muškarci i žene koji obavljaju isti posao, ta cifra raste na oko 50 odsto. U zemljama poput Indije, Bangladeša ili Kambodže, žene čine ogroman dio fizičke radne snage na građevini. One obično rade najteže, bazične poslove: miješaju malter, nose teške džakove cementa i prenose cigle na glavi po najgorem suncu.

Razlozi su, prema njegovim riječima, strukturne prirode. Žene često nose više odjeće za isti posao. Muškarci su sigurniji u sebe kada traže pauze. Tamo gdje je rad muškaraca vidno naporan, on se prepoznaje kao rizik od toplote i nagrađuje se odmorom. Sa druge strane, rad žena je ujednačeniji, manje očigledno iscrpljujući i za njega nema takvog olakšanja.

Parsons to poredi sa razlikom između avionske nesreće i izloženosti azbestu: jedno je iznenadna, vidljiva katastrofa, a drugo je spora, stalna štetnost koju je lako previdjeti.

„Toplotni stres kod muškaraca obično je taj uočljiviji rizik, gdje imate relativno vidljive momente fizičkog napora kojima se može upravljati“, kaže on. „Toplotni stres kod žena je stalno prisutan, ali mnogo manje vidljiv, jer nema te iste očigledne vrhunce tokom radnog dana.“

A kada se smjena završi, dodaje on, muškarci se odmaraju, dok žene kuvaju, čiste i brinu o djeci.

Vrućina takođe smanjuje zaradu. Parsons navodi da su radnici pod toplotnim stresom oko 30 odsto manje produktivni u sektoru proizvodnje odjeće, što je, kako kaže, najlakše kvantifikovati.

Na formalnim poslovima, radnici to nadoknađuju dužim radnim vremenom tokom najtoplijeg dijela dana, što podstiče ono što on naziva „začaranim krugom“ pogoršanja zdravlja i pada produktivnosti. Samozaposleni nemaju takvu zaštitu. Za njih toplotni stres jednostavno znači manji prihod, što se vremenom odražava na cijelu porodicu.

Za Parsonsa je polazna pretpostavka pogrešna. „Toplotni stres nije atmosfersko stanje“, zaključuje on. „To je društveno stanje koje se dešava u određenim atmosferskim okolnostima.“