Totalitarni i autoritarni režimi 20. vijeka ostavili su milione žrtava, razorena društva i duboke posljedice koje ne nestaju sa tim režimima. Njihovo nasljeđe opstaje tamo gdje se zločini relativizuju, istorija selektivno tumači i gdje institucije ne objašnjavaju kako su takvi sistemi nastajali i na čemu su počivali.
“CGO upozorava da rastuća normalizacija autoritarnih obrazaca, kojoj svjedočimo u regionu i šire, nije odvojena od slabosti kulture sjećanja. Kada institucije prećutkuju teške segmente prošlosti, revizionizam dobija prostor. Kada obrazovni sistem mladima ne objašnjava mehanizme represije, političke kontrole, gušenja slobode i sistemskih kršenja ljudskih prava, teže ih prepoznaju kada se pojave u savremenijem obliku. U Crnoj Gori su ova pitanja decenijama odlagana ili otvarana selektivno, često tek kada postanu politički korisna, što je doprinijelo slaboj demokratskoj kulturi i nedostatku ozbiljnog društvenog dijaloga”, istakla je Hećo.
Evropski parlament je 23. avgust ustanovio kao dan sjećanja na žrtve staljinizma i nacizma, uz jasnu poruku da nijedan zločin počinjen u ime ideologije ne smije biti relativizovan niti zaboravljen.
Prema riječima Hećo ovaj datum nije samo podsjećanje na prošlost, već i opomena koliko brzo institucije mogu postati instrument represije kada nestanu vladavina prava, pluralizam i kontrola vlasti.
“Za Crnu Goru posebno mjesto u toj istoriji ima iskustvo političkih zatvorenika iz perioda sukoba Jugoslavije sa Informbiroom. U tadašnjoj Jugoslaviji, pod optužbom za podršku Staljinu, zatvoreno je 15.737 osoba, dok je, prema dostupnim procjenama, više od 3.500 bilo iz Crne Gore. Mnogi su bili izloženi torturi, gladi, poniženju i drugim oblicima nehumanog postupanja u logorima kojima je upravljala UDBA, često bez sudskog postupka i djelotvorne mogućnosti odbrane”, istakla je ona..
CGO podsjeća da Crna Gora ni danas nema redovno institucionalno obilježavanje 23. avgusta, niti sistematsko i savremeno obrađivanje ove teme u obrazovnim programima. Istovremeno, pitanje obeštećenja političkih zatvorenika i njihovih porodica ostaje pravno i politički nedovršeno, iako je riječ o jednom od najtežih nasljeđa represivnog sistema sa snažnim posljedicama po crnogorsko društvo.
Zato CGO poziva nadležne institucije da 23. avgust uvedu u redovne politike sjećanja, da teme totalitarizma i autoritarizma sadržajnije uključe u obrazovne programe i otvore ozbiljan, naučno utemeljen i politički neinstrumentalizovan dijalog o represiji i njenim žrtvama.
“Žrtve zaslužuju više od simboličnog sjećanja. Društvo koje ne razumije mehanizme vlastite represivne prošlosti ostaje ranjivo na njihovo ponavljanje u novim oblicima. Zato su činjenice, obrazovanje i odgovorno sjećanje među najsnažnijim mehanizmima zaštite demokratije”, poručila je Hećo.
Deklaracijom Evropskog parlamenta od 23. septembra 2008. godine, 23. avgust proglašen je Evropskim danom sjećanja na žrtve staljinizma i nacizma, što je potvrđeno i Rezolucijom Evropskog parlamenta o evropskoj savjesti i totalitarizmu iz 2009. godine.
