„U 2018. godini ukupni iznos oslobođenja od plaćanja PDV-a po osnovu uvoza za izgradnju energetskih objekata bio je 8.599.407 eura, dok je za 2019. godinu iznosio 68.311 eura”, saopštila je Uprava carina na osnovu Zakona o slobodnom pristupu informacijama ASP-u.
Nakon tih godina i sve do kraja 2025. godine nije bilo oslobođenja od plaćanja PDV-a po ovom osnovu, naveli su iz Uprave carina. ASP je podatke tražila do kraja 2025. godine.
Period oslobođenja uvoznog PDV-a vezuje se za realizaciju privatnih energetskih projekata.
Kada se tome doda podatak da su u proteklih 11 godina potrošači platili preko 100 miliona za subvencioniranu struju proizvedenu u privatnim energetskim objektima, proizilazi da je pravni okvir u zemlji bio (i ostao) krajnje favorizujući za privatne subjekte, a na teret javnog interesa.
Subvencije se plaćaju od 2014. godine, kada je u pogon ušla prva privatna mala hidroelektrana (mHE), a isplaćuju se po zakonskim i pozakonskim propisima ustanovljenim još iz vremena vlada Demokratske partije socijalista (DPS) i njenih saveznica.
U javnosti je poznato da su u ovom biznisu uglavnom firme i pojedinci bliski vrhu DPS-a, ali i rodbina tog partijskog vrha, dok je vlasništvo u vjetroelektranama (VE) Krnovo i Možura inostrano. Projekat Možure je pod teškom sjenkom korupcije, a biznis proizvodnje struje iz mHE i VE u Crnoj Gori postao je jedan od oglednih primjera funkcionisanja „zarobljene” države.
Ustavni sud je prije nekoliko godina po inicijativi ASP-a utvrdio da prvobitna uredba o VE po kojoj su odobrene subvencije nije bila zakonita, ali se u praksi nije ništa dogodilo i potrošači i dalje plaćaju subvencije na struju proizvedenu u njima.
U međuvremenu su milioni kvadrata crnogorske zemlje ugroženi zbog najave gradnje novih energetskih objekata, prevashodno solarnih elektrana i velikih VE, naročito što su od sredine 2022. godine, na osnovu kontroverznog zakonskog rješenja, a u jednom od prvih poteza tadašnje manjinske vlade (koju je u tom času podržavao DPS), izdato je na desetine urbanističko tehničkih uslova za njihovu gradnju.
Projektovana instalisana snaga budućih VE i solarnih elektrana bezmalo je tri puta veća nego trenutna instalisana snaga svih energetskih objekata za proizvodnju struje u zemlji.
Nakon vladavine DPS-a, nove vlade energetiku i dalje predstavljaju kao jedan od ključnih razvojnih prioriteta, a ranije ustanovljene beneficije za privatne subjekte i dalje postoje.
