Ključni problem crnogorskog zatvorskog sistema ne leži samo u ukupnom broju zatvorenih, već u strukturi onih koji borave iza rešetaka.

Više od 53 odsto zatvorske populacije u Crnoj Gori čine pritvorenici, dakle, ljudi kojima krivica još nije pravosnažno dokazana.

Dok je evropski standard da pritvorena lica čine tek četvrtinu zatvorske populacije, u Crnoj Gori je pritvor postao pravilo, a ne izuzetak.

Advokat Đorđije Vukmir ističe da je očigledno da je pritvor u Crnoj Gori izgubio stvarnu svrhu, a to je mjera izuzetne prinude, mjera koja se primjenjuje samo kada druge mjere ne mogu ostvariti svoju svrhu odnosno dati rezultate.

“U Crnoj Gori imamo, nasuprot ostatku Evrope, jednu neuobičajenu situaciju, a to je da u zatvorskoj jedinici je više pritvorenih lica nego lica koja su na izdržavanje kazne, to je neuobičajeno i samo potvrđuje tezu advokata odbrane, da je pritvor postao pravilo, a ne izuzetak“, smatra Vukmir.

Spora suđenja i trajanje pritvora koje se mjeri godinama dovode do višestrukih posljedica, kako po prava pritvorenih, tako i po budžet svih građana.

To je, kako dodaje Vukmir, signal da druge mjere nisu efikasne, ali i pokazatelj nemoći države.

„Ukoliko lice na kraju koje je bilo u pritvoru tri ili tri i po godine ukoliko se obuhvati faza istrage na kraju bude oslobođeno, to, naravno da će po državni budžet sve građane koštati mnogo, jer za svaki dan pritvora postoji određena računica, osim toga, naknada štete i na ime nematerijalne štete i slično, tako da upravo zbog toga pritvor treba da bude izuzetak, a ne pravilo, ukoliko se ispostavi da je neko nevin, sve troškove snosi država“, navodi Vukmir.

Alternativne mjere, poput jemstva ili mjera nadzora, u praksi se rijetko primjenjuju, a odlučivanje o njima često traje mjesecima, nekad i godinama.

Rezultat takve kaznene politike je drastično prenatrpavanje kapaciteta što dovodi do loših uslova za boravak u zatvoru i pritvoru, pa i do nezadovoljstva osoba koje se tamo nalaze.

„Mislim da je sad u štrajk stupilo čak više od 50 zatvorenika i mislim da će stupiti još više ljudi zbog toga što kao što smo vidjeli i prošle godine, razlozi su isti, a to je da pritvori traju neosnovano dugo, nerazumno dugo, da su uslovi pogotovo u pritvorskim jedinicama zaista nehumani, da se u sobama od 15 do 20 kvadrata da su smješteni 10, 11 lica, to je neprihvatljivo s aspekta prava pritvorenih lica“, ističe on.

Pored nehumanih uslova i nedostatka adekvatnog liječenja, u praksi se bilježe i situacije u kojima se licima, nakon isteka maksimalnih tri godine pritvora, sloboda ponovo oduzima već na samoj kapiji zatvora, otvaranjem novih istraga za djela navodno otkrivena tokom boravka u pritvoru.

„To je jedan od glavnih razloga i mislim da je to jedan od načina na koji se država bori s ograničenim rokom trajanja pritvora, odnosno naši nadležni organi“, dodaje Vukmir.

Sistemski izlazak iz ovih problema, kako dodaje Vukmir, zahtjeva hitno uvođenje elektronskog nadzora, odnosno nanogica, te efikasniju kontrolu granica i jačanje kapaciteta nadležnih službi.

„Mislim da sudovi olako određuju pritvor, a da ga još lakše produžavaju, mislim da je toliko nerezonsko određivanje pritvora zapravo pokazatelj nemoći države jer očigledno ako je pritvor jedina opcija da se obezbijedi nečije prisustvo to može samo biti signal da druge mjere nisu efikasne i da se drugim mjerama ne može ostvariti svrha što opet samo govori o nemoći države da sprovodi zakonske mjere”, navodi on.

Mora se, dodaje, početi s primjenom drugih mjera.

„Prije svega jemstva, koje se jako rijetko prihvataju u praksi, potom imamo problem kod tih jemstava da u zakoniku o krivičnom postupku propisuje striktne rokove u kojima se odlučuje o predlogu odbrane za jemstva, pa se o tim jemstvima odlučuje više mjeseci, nekad čak i godinama, a da te odluke još nema“, zaključuje Vukmir.