“Imajući u vidu iskazano interesovanje, kao i potrebu za nastavkom aktivnosti na implementaciji Sporazuma i daljom razradom projekata, ocijenjeno je potrebnim da se obezbijedi odgovarajuća institucionalna koordinacija i praćenje njihove realizacije – formiranjem komisija”, kazali su iz Vlade.

Vlade Crne Gore i SAD zaključile su Sporazum o saradnji na implementaciji strateških projekata 24. jula u Vašingtonu.

Kao prvi projekti od strateškog značaja identifikovani su Jadransko-jonski koridor, strateški infrastrukturni projekat koji integriše saobraćajnu, energetsku i digitalnu infrastrukturu sa ciljem unapređenja regionalne povezanosti Crne Gore, kao i Nacionalni projekat integrisanog sistema skeniranja tereta i modernizacije granične kontrole, usmjeren na unapređenje carinskih kapaciteta, efikasniju kontrolu robe i jačanje bezbjednosti granica.

Za te projekte 24. avgusta objavljeni su pozivi na internet stranici Ambasade SAD u Crnoj Gori namijenjeni američkim kompanijama sa ciljem identifikovanja onih firmi koje posjeduju odgovarajuće iskustvo i kapacitete i koje su zainteresovane za učešće u daljem razvoju tih projekata.

Tada je Ministarstvo javnih radova dostavilo američkoj strani prva dva strateška projekta kroz novi okvir saradnje Crne Gore i SAD.

Međuvladin sporazum su 24. jula potpisali u Vašingtonu ministarka javnih radova Majda Adžović i pomoćnik državnog sekretara SAD za ekonomska, energetska i poslovna pitanja Kejleb Or.

Majda Adžović i Kejleb Or potpisuju ugovor, FOTO: MJR/Vlada Crne Gore

Skupština je 31. jula usvojila zakon o potvrđivanju Sporazuma između Vlade Crne Gore i Vlade SAD o saradnji na implementaciji strateških projekata.

Prvi projekat koji je dostavljen američkoj strani je Jadransko-jonski koridor, koji u okviru Sporazuma nije zamišljen samo kao drumska saobraćajnica, već kao širi infrastrukturni pravac koji objedinjava saobraćajnu, energetsku i digitalnu infrastrukturu.

Konačnim tekstom Sporazuma predviđeno je da koridor povezuje Albaniju i Hrvatsku preko Crne Gore i Bosne i Hercegovine, a obuhvata puteve, optičke kablove i gasnu infrastrukturu. Dokument kao oblasti saradnje šire definiše infrastrukturu, energetiku, bezbjednost, kritične minerale i tehnologiju.

Snažnije pozicioniranje

Ministarka Adžović je krajem avgusta u izjavi za Pobjedu ocijenila da značaj tog projekta daleko prevazilazi crnogorske granice.

“Njegova puna valorizacija znači snažnije pozicioniranje Crne Gore na regionalnoj i evropskoj infrastrukturnoj mapi, kvalitetnije povezivanje sa susjedima i evropskim tržištem, ali i stvaranje novih pretpostavki za privredni rast, investicije i ravnomjerniji razvoj. Kada govorimo o strateškoj infrastrukturi, govorimo o jednom od ključnih instrumenata ekonomske politike i dugoročne konkurentnosti države”, kazala je ona.

Prema ranije objavljenom konačnom tekstu Sporazuma, sistem skeniranja trebalo bi da obuhvati granične prelaze Crne Gore prema susjednim državama, kao i Luku Bar, dok bi podaci bili objedinjeni u centralnom komandnom centru u Podgorici.

Adžović je ranije za Pobjedu istakla da taj projekat ima i snažnu evropsku komponentu.

“Crna Gora mora graditi sisteme koji omogućavaju efikasan protok legalne trgovine, ali istovremeno garantuju visok nivo kontrole i zaštite granica. Realizacijom tog projekta dodatno ćemo doprinijeti ispunjavanju jedne od obaveza iz pregovaračkog poglavlja 24 – Pravda, sloboda i bezbjednost. To je pitanje bezbjednosti, ekonomije i kredibiliteta institucija, ali i dio šireg procesa usklađivanja sa standardima kojima težimo kao sljedeća članica Evropske unije”, navela je ona.

Sporazum dvije vlade otvara mogućnost da crnogorski strateški projekti budu predstavljeni američkim kompanijama kroz mehanizme Stejt departmenta i drugih institucija SAD.

U dokumentu su, između ostalih, navedeni američko Ministarstvo trgovine, Izvozno-uvozna banka SAD EXIM Bank, Američka agencija za trgovinu i razvoj USTDA i Međunarodna razvojna finansijska korporacija – DFC. Na osnovu specifikacija koje dostavlja Crna Gora, američka strana može identifikovati kompanije sposobne za realizaciju projekata, dok konačnu odluku o izboru partnera zadržava Crna Gora.

Sporazum, međutim, ne znači automatsko američko finansiranje bilo kojeg projekta. Podobnost za finansijsku podršku procjenjuju nadležne institucije SAD, a uslovi eventualnog kredita, granta ili drugog modela podrške uređivali bi se posebno za svaki projekat. Crna Gora istovremeno zadržava mogućnost izbora drugih izvora finansiranja.

“Sporazum sa Sjedinjenim Američkim Državama vidimo kao dodatni instrument za ostvarivanje naših razvojnih ciljeva. To otvara prostor za uključivanje američkih kompanija, pristup savremenim tehnološkim rješenjima, ekspertizi i iskustvu, ali i za snažnije povezivanje naših razvojnih prioriteta sa jednim od najvažnijih strateških partnera Crne Gore”, kazala je ranije Adžović.

Učešće domaće privrede

Jedna od odredbi Sporazuma koja može biti važna za domaću privredu jeste projektovani cilj da se koristi do 50 odsto crnogorske robe, dobavljača i podizvođača, koji bi bili birani putem javnog poziva. Konačni tekst, ipak, taj procenat definiše kao cilj, a ne kao garantovani udio u svakom pojedinačnom projektu.

Sporazumu je prethodio višemjesečni proces usaglašavanja.

Pobjeda je još u februaru objavila da je Vlada analizirala prvobitni američki nacrt i da je crnogorska strana imala primjedbe koje su se odnosile na zaštitu nacionalnih interesa. Ministarstvo javnih radova određeno je kao centralni organ za pregovore, koordinaciju i praćenje njegove implementacije.

Konačni tekst koji je potom potpisan u Vašingtonu precizirao je, između ostalog, da Crna Gora zadržava isključivo pravo da odluči kojeg će američkog privrednog partnera izabrati, uz razmatranje cijene i kvaliteta, troškova tokom životnog ciklusa projekta, referenci i drugih kriterijuma. Takođe je predviđeno da eventualni sporovi države sa američkim kompanijama budu uređeni crnogorskim zakonodavstvom i mehanizmima ugovorenim za konkretni projekat.

Vlada je usvojila Program reforme upravljanja javnim finansijama za period 2027 – 2031. godine.

“Opšti cilj Programa je održiv, transparentan i odgovoran sistem upravljanja javnim finansijama u Crnoj Gori, koji obezbjeđuje odgovorno fiskalno upravljanje, efikasno korišćenje javnih resursa i usklađenost sa standardima Evropske unije. Radi ostvarivanja tog cilja, reformske aktivnosti Programa organizovane su kroz četiri funkcionalna stuba sistema upravljanja javnim finansijama: izvršenje budžeta, računovodstvo, praćenje i finansijsko izvještavanje i efikasna finansijska kontrola”, kazali su iz Vlade.

Sa jučerašnje sjednice Vlade, FOTO: Bojan Gnjidić/Vlada Crne Gore

Program je usklađen sa širim strateškim i društveno-političkim okvirom Crne Gore, uključujući dokumenta fiskalnog planiranja, prioritete reforme javne uprave, Reformsku agendu u okviru Plana rasta Evropske unije za Zapadni Balkan, kao i obaveze koje proizlaze iz procesa pristupanja Evropskoj uniji.

“Reforma upravljanja javnim finansijama povezana je sa reformom javne uprave, posebno u oblastima jačanja institucionalnih kapaciteta, unapređenja koordinacije politika i povećanja efikasnosti javne uprave. Program je usklađen i sa Fiskalnom strategijom. Program reforme upravljanja javnim finansijama integriše horizontalne prioritete javnih politika, posebno one koji se odnose na zaštitu životne sredine i rodnu ravnopravnost, što je u skladu sa nacionalnim strategijama Crne Gore i obavezama prema EU, a u skladu sa ključnim komponentama održivosti javnih finansija”, rekli su iz Vlade.