Prije početka konfllikta na Bliskom istoku s kraja februara ove godine, između Sjedinjenih Američkih Država i Izraela sa Iranom, cijene eurodizela u Crnoj Gori je bila 1,34 eura za litar, supera 95 1,40 eura, a supera 98 1,43 eura.

Odnosno, od tada eurodizel je poskupio za 62 centa po litru ili za 46 odsto. Ovu vrstu goriva, prema podacima Monstata, troši 81 odsto od ukupnog broja registrovanih vozila.

Dvije vrste benzina od početka konflikta poskupile su za 37 i 38 centi po litru, odnosno za 27 odsto.

Prema podacima Monstata, godišnja stopa inflacije u grupi “prevoz” je 17 odsto, dok je kod grupe “goriva” 30 odsto. Tako da se od ukupne godišnje stope inflacije u avgustu od 4,5 odsto, skoro polovina ili 2,01 odsto (procentnih poena) odnosi na rast cijena goriva i prevoza. To potvrđuje da je rast cijena goriva, i s tim povezanih djelatnosti, značajno pogurao inflaciju.

Što izgube na akcize, vrate na PDV-u

Trenutno na sve vrste goriva važi umanjenje akciza od 15 odsto, odnosno da nema ovih umanjenja sadašnje cijene bi bile više za sedam do devet centi. Zakon dozvoljava da Vlada uredbama akcizu na gorivo može da umanji najviše do 50 odsto. Puna akciza na dizel iznosi 44 centa, a na dvije vrste benzina 51,2 centa po litru, koje ulaze u osnovicu za obračun PDV-a, pa se i ti iznosi povećavaju za 21 odsto.

Država i sada uz smanjenje akcize uzima 70 centi po litru od eurodizela i 70 do 74 centa po litru benzina. Na primjer, kada je cijena eurodizela početkom marta bila 1,34 eura sa punom akcizom, država je od nje i PDV-a dobijala oko 67 centi. Sada na litru dizela država od akciza ima 37 centi, a od PDV-a 34 centa, dok je prije krize od akciza imala 44 centa a od PDV-a 23 centa. Odnosno, državni budžet sada po litru prodatog goriva dobija više nego prije početka krize jer mnogo više ima od PDV-a na rast cijena nego što gubi od djelimičnog umanjenja akcize.

Ministarstvo finansija je u avgustu saopštilo da je zbog umanjenja akciza na gorivo (podaci zaključno sa julom) izgubila 7,9 miliona eura, ali nisu naveli koliko su dobili po osnovu PDV-a zbog rasta osnovne cijene.

Kako padaju cijene na berzi, Vlada vraća akcize

Vlada je počela da umanjuje akcize od 20. marta, nakon dva velika poskupljenja i najava iz Udruženja naftnih kompanija da bi moglo doći do nestašica. Tada su akcize za dizel umanjene za 50 odsto, a za dvije vrste benzina po 25 odsto.

Nakon toga, Vlada je vraćala dio akciza ako bi cijene goriva padale na međunarodnim berzama, a ako bi rasle povećavala iznos umanjenja akcize.

Tako su na primjer, odlukom od 22. septembra akcize ne dizel bile umanjene 40 odsto, a za dvije vrste benzina 30 odsto. U narednom uslađivanju od 29. septembra dizel je trebalo da pojeftini za osam centi, ali je Vlada vratila dio akciza, odnosno umanjenje spustila sa 40 na 25 odsto, pa je cijena tog goriva u maloprodaji ostala ista, 1,95 centi.

Kod narednog usklađivanja od 6. oktobra, dizel je trebalo da pojeftini za još pet centi, a benzini za devet centi, međutim Vlada je ponovo vratila dio akciza, odnosno umanjenje za eurodizel spustila sa 25 na 15 odsto, a za benzine sa 30 na 15 odsto. To je uticalo da dizel umjesto pojeftinjenja poskupi za jedan cent, kao i benzini za po dva centa.

I Hrvatska postala jeftinija

Hrvatska sada ima veća umanjenja dažbina nego Crna Gora, zbog čega je prosječna cijena eurodizela u toj susjednoj članici EU 1,84 eura, odnosno jeftiniji je za 12 centi po litru. Takođe, u ovoj državi jeftiniji je i eurosuper 95 za tri centa.

U Bosni i Hercegovini, koja je i bez smanjenja imala niže akcize i PDV, gorivo je sada jeftinije za dva do tri centa.

U regionu, najveće dažbine na gorivo imala je Srbija, gdje je sada i pored djelimičnog umanjenja akciza, dizel dostigao cijenu od dva eura, a super 98 od 1,90 centi, dok je samo nešto jeftiniji super 95.

Međunarodne rezerve na kratko spustile berzanske cijene

U proteklih deset dana došlo je do pada cijena sirove nafte na međunarodnim berzama, ali i naftnih derivata na njihovim posebnim berzama.

Nakon što je Međunarodna agencija za energiju (IEA) 2. oktobra objavila koordinisano puštanje 100 miliona barela nafte i goriva iz strateških rezervi, cijena barela sirove nafte na berzama je pala sa 102 na 97 dolara, ali je u protekla dva dana nastavila da raste pa je juče bila 99 dolara.

Vlada i dalje nije kupila svoj dio rezervi naftnih derivata

Vlada Crne Gore i dalje nije obezbjedila svoj dio državnih rezervi goriva.

Treći pokušaj da država nabavi prve količine naftnih rezervi trebalo je da se desi krajem septembra, ali se prema informacijama “Vijesti” ta odluka ponovo odložila zbog visokih berzanskih cijena goriva.

Prvi tender poništen je početkom 2025. iz proceduralnih razloga, a drugi je raspisan krajem februara ove godine (pred sami početak novog rata na Bliskom istoku), a poništen je zbog značajnog rasta tržišnih cijena nafte i naftnih derivata.

Privatne naftne kompanije “Jugopetrol”, “Ina Crna Gora” i “Petrol Crna Gora” koje po zakonu zajedno sa državom treba za ovu godinu da formiraju rezerve, svoje količine od 40 odsto potrebnih rezervi su nabavile. Uprava treba da nabavi preostalih 60 odsto od propisane obaveze za formiranje naftnih rezervi.