U 2022. godini u ovoj opštini su bila registrovana 153 aktivna poslovna subjekta u vlasništvu žena, godinu kasnije 163, 2024. taj broj je dostigao 174, a već 2025. porastao na 216. Žene su tako bile vlasnice preko 25 odsto aktivnih poslovnih firmi u Beranama.

Ovi podaci potvrđuju da žene sve više učestvuju u lokalnoj ekonomiji i da se preduzetništvo razvija i izvan najvećih urbanih centara. Ipak, statistika ima i ograničenja. MONSTAT-ova publikacija o vlasništvu ne obuhvata preduzetnike kao posebnu pravnu form, pa stvarni broj žena koje se bave samostalnom djelatnošću može biti i veći.

Slika na nivou sjevera pokazuje i potencijal i izazove. Prema analizi BI Consultinga predstavljenoj na forumu Top Women Business Montenegro 2026, u sjevernom regionu je tokom 2025. godine bilo 1.346 kompanija u vlasništvu žena ili pod njihovim upravljanjem.

Na nivou cijele Crne Gore, od 35.744 registrovane kompanije u 2025. godini, 16.614 bile su u vlasništvu žena ili su njima upravljale žene ili u procentima 26 odsto. Iako je zabilježen rast u odnosu na 2024, ženske kompanije ostvarivale su 17,67 odsto ukupnih prihoda. To pokazuje da veći broj preduzeća ne znači automatski i jednaku ekonomsku snagu, tržišni položaj i mogućnost širenja poslovanja.

Jedan od projekata koji je uključio Berane i sjeveroistočni region bio je program „Obuka na radu i mentoring za žene i mlade“, koji je njemačka organizacija Help realizovala od oktobra 2016. do oktobra 2017. godine, uz podršku Evropske unije i u saradnji sa lokalnim partnerima.

Ukupna vrijednost projekta iznosila je 211.143 eura, od čega je Evropska unija obezbijedila 189.580 eura. Program je bio usmjeren na unapređenje zapošljivosti žena i mladih, praktičnu obuku, razvoj poslovnih ideja i podršku samozapošljavanju. Deset učesnika dobilo je mentorsku podršku, a pet je registrovalo sopstvena preduzeća.

Noviji primjer podrške ženama na sjeveru je program „EmpowHER Montenegro“, koji su UNDP i FAO sprovodili od 2024. do februara 2026. godine, sa fokusom na Berane, Bijelo Polje i Plav. Program je bio usmjeren na žene iz ruralnih područja, posebno na razvoj poljoprivrede, zelenog preduzetništva i seoskog turizma.

Kroz ovaj program 63 žene prošle su preduzetničke obuke, dok je 18 preduzetnica dobilo specijalizovanu obuku iz oblasti održivog turizma. U aktivnostima umrežavanja i događajima učestvovalo je ukupno 300 žena. Ovi rezultati ne znače da je otvoreno 63 novih firmi, ali pokazuju koliko su znanje, mentorstvo i povezivanje važni za razvoj ženskog biznisa.

Podsticanje ženskog preduzetništva vidno je kroz lokalne projekte. Opština Berane je, tako, tokom 2025. godine dodijelila ukupno 30.000 eura za podršku 17 žena preduzetnica. Riječ je o sredstvima iz lokalnog budžeta, a ne o evropskim fondovima, pa ovaj primjer pokazuje da i lokalne institucije mogu imati važnu ulogu u stvaranju povoljnijeg poslovnog ambijenta.

Kada se uporede lokalna podrška, evropski projekti i međunarodni programi, vidi se da žene na sjeveru imaju više različitih mogućnosti za razvoj poslovanja. Ipak, ostaje pitanje koliko je ta podrška dostupna ženama koje tek započinju posao, koliko je jednostavno proći kroz administrativne procedure i koliko se uspješno poslovne ideje pretvaraju u dugoročno održiva preduzeća.

Za žene u Beranama i drugim opštinama sjevera posebno je važno da podrška ne ostane samo na radionicama i kratkoročnim aktivnostima. Da bi poslovna ideja postala stabilan izvor prihoda, neophodni su pristup početnom kapitalu, povoljni uslovi finansiranja, pomoć u pripremi dokumentacije, povezivanje sa tržištem i kontinuirano savjetovanje.

Upravo tu evropski fondovi, pretpristupni programi i projekti podrške lokalnom razvoju mogu imati dugoročnu ulogu. Programi poput IPARD-a otvaraju mogućnosti za ulaganja u poljoprivredu i ruralni razvoj, ali je za njihovo korišćenje važno da potencijalne korisnice imaju pravovremene informacije, kvalitetno pripremljene projekte i stručnu podršku tokom prijave i realizacije.

Rast sa 153 na 216 aktivnih preduzeća u vlasništvu žena u Beranama ohrabruje, dok podatak o 1.346 ženskih kompanija na sjeveru pokazuje da ovaj region ima značajan preduzetnički potencijal.

Zato se evropska perspektiva za Berane i sjever ne posmatra samo kroz otvaranje pregovaračkih poglavlja, pristupanje Evropskoj uniji ili velike infrastrukturne projekte, već i time da li će žena iz nekog beranskog sela moći da unaprijedi proizvodnju, registruje gazdinstvo, razvije turističku ponudu, plasira proizvod na novo tržište i zaposli još jednu osobu.

Mjeri se i time da li će mlada preduzetnica iz Berana imati jednake šanse da dođe do znanja, finansiranja i poslovnih kontakata kao njena koleginica u razvijenijim sredinama.