Iz IJZ-a pojašnjavaju da je bolnička infekcija svaka infekcija koja se razvija kod pacijenta nakon što je proveo najmanje 48 sati u bolničkoj ustanovi, a koja nije bila prisutna niti u fazi inkubacije u trenutku prijema radi dijagnostike ili liječenja.

One mogu nastati i nakon otpusta iz bolnice ako su u neposrednoj vezi sa prethodnim hospitalnim liječenjem ili medicinskom intervencijom.

Infekcije koje su evidentne ili u fazi inkubacije prilikom prijema ne svrstavaju se u tu kategoriju.

Koliko su bolničke infekcije česte?

Procjene pokazuju da se bolničke infekcije javljaju kod 5–10 odsto svih hospitalizovanih pacijenata.

U specijalizovanim i tercijarnim ustanovama ta učestalost može biti i veća, pa u nekim jedinicama intenzivne njege može dostići i 25 odsto.

U Crnoj Gori, učestalost bolničkih infekcija je u okviru globalnog prosjeka, odnosno kreće se od pet do 15 odsto, u zavisnosti od tipa ustanove, odjeljenja i uslova rada.

Zašto su bolničke infekcije ozbiljan problem?

Bolničke infekcije:

• produžavaju boravak pacijenata u bolnici, u prosjeku za 5–7 dana,
• povećavaju troškove liječenja,
• komplikuju osnovnu bolest,
• povećavaju rizik od smrtnog ishoda,
• smanjuju kvalitet života pacijenata i izazivaju dodatni stres.

Na primjer, u Sjedinjenim Američkim Državama svake godine skoro dva miliona pacijenata razvije intrahospitalnu infekciju, a troškovi liječenja povećaju se za više od 4,5 milijardi dolara.

Koje vrste bolničkih infekcija su najčešće?

Najčešće bolničke infekcije su:

• urinarne infekcije, najčešće povezane sa kateterima – oko 40 odsto,
• infekcije hirurških rana – oko 25 odsto,
• infekcije respiratornog sistema, uključujući pneumonije, posebno kod pacijenata na mehaničkoj ventilaciji – oko 10 odsto,
• infekcije krvi, uključujući sepsu – oko 10 odsto,
• gastrointestinalne infekcije, kao i infekcije kože, kostiju i centralnog nervnog sistema – oko 15 odsto.

Koji su najčešći uzročnici bolničkih infekcija?

Bolničke infekcije mogu biti izazvane:

• Bakterijama, kao što su:

Staphylococcus aureus (uključujući MRSA), Escherichia coli, Klebsiella spp., Clostridium difficile (C. diff), Pseudomonas aeruginosa, Enterococcus spp.

• Virusima, kao što su:

hepatitis B i C, citomegalovirus (CMV), influenca, SARS-CoV-2, RSV i rotavirus.

• Gljivicama, najčešće:

Candida spp. i Aspergillus spp.

Rjeđe, infekcije mogu izazvati i paraziti, naročito kod imunokompromitovanih osoba.

Posebno zabrinjava širenje mikroorganizama otpornih na antibiotike, kao što je MRSA (meticilin-rezistentni Staphylococcus aureus), što dodatno otežava liječenje.

Kako se prenose bolničke infekcije?

Infekcije se prenose na više načina:

• direktnim kontaktom, najčešće rukama osoblja koje su kontaminirane,
• indirektno, putem instrumenata, površina i opreme, kao što su stetoskopi i posteljina,
• vazduhom, kašljanjem i kijanjem,
• medicinskim procedurama, putem katetera, igala, transfuzije i operacija,
• usljed neadekvatne ventilacije, gužve u sobama i loših sanitarnih uslova.

Ruke su najčešći prenosilac infekcije u bolničkoj sredini.

Ko je najviše ugrožen?

Nisu svi pacijenti u jednakom riziku.

Najrizičnije grupe uključuju:

• novorođenčad i nedonoščad,
• osobe starije od 60 godina,
• pacijente u jedinicama intenzivne njege,
• imunokompromitovane osobe, uključujući osobe sa HIV-om, malignim bolestima i transplantirane pacijente,
• pacijente koji su izloženi invazivnim procedurama, kao što su intubacija, kateterizacija i hemodijaliza.

Kako se prepoznaje bolnička infekcija?

Najčešći simptom je povišena tjelesna temperatura, posebno ako se javlja nekoliko dana nakon prijema. Ostali znaci zavise od mjesta infekcije.

• Kod urinarnih infekcija mogu se javiti: učestalo mokrenje, bol i mutan urin.
• Kod infekcija pluća mogu se javiti: kašalj, otežano disanje i povišena temperatura.
• Kod infekcija rana mogu se javiti: crvenilo, otok i gnojni sekret.
• Kod sepse mogu se javiti: ubrzan puls, pad krvnog pritiska, konfuzija i groznica.

Važno je naglasiti da povišena temperatura može imati i druge uzroke, pa je uvijek neophodna medicinska procjena.

Da li su sve infekcije u bolnici bolničke infekcije?

Ne. Bolnička infekcija se smatra takvom samo ako:

• nastane najmanje 48 sati nakon prijema,
• pojavi se do 30 dana nakon hirurške intervencije, odnosno do 90 dana ako je ugrađen implantat,
• nastane kod novorođenčadi nakon porođaja,
• nije bila prisutna prilikom prijema.

Kolonizacija mikroorganizmima bez simptoma ne smatra se infekcijom.

Kako se bolničke infekcije liječe?

Liječenje zavisi od uzročnika i mjesta infekcije.

Najčešće uključuje:

• antibiotsku, antivirusnu ili antifungalnu terapiju, po potrebi ciljanu nakon antibiograma,
• uklanjanje ili zamjenu medicinskog pomagala ako je ono izvor infekcije, na primjer katetera,
• simptomatsko liječenje i podršku, kao što su infuzije i kiseonik,
• intenzivnu njegu kod težih slučajeva.

Mogu li bolničke infekcije biti spriječene?

Da. Iako ih nije moguće potpuno eliminisati, moguće ih je značajno smanjiti.

Mjere prevencije uključuju:

• redovno i pravilno pranje ruku osoblja, pacijenata i posjetilaca,
• dezinfekciju instrumenata i površina,
• korišćenje sterilne opreme,
• kontrolu i racionalnu upotrebu antibiotika,
• edukaciju osoblja i praćenje infekcija,
• ograničavanje posjeta u rizičnim odjeljenjima.

Dobra organizacija i sistematsko praćenje mogu smanjiti broj infekcija i do 30 odsto.

Koji su osnovni principi prevencije u bolnicama?

Neke od najvažnijih mjera su:

• higijena ruku, uključujući pranje ruku u pet ključnih momenata prema preporukama Svjetske zdravstvene organizacije,
• antisepsa i asepsa, odnosno dezinfekcija kože i upotreba sterilnog materijala,
• ograničavanje upotrebe katetera i drugih invazivnih procedura kada nijesu neophodne,
• mikrobiološki nadzor, uključujući analizu uzoraka i praćenje otpornosti na antibiotike,
• obavezna prijava svakog slučaja timu za kontrolu bolničkih infekcija.

Šta mogu da urade pacijenti i posjetioci?

Pacijenti i posjetioci takođe imaju važnu ulogu u prevenciji.

Preporučuje se da:

• peru ruke prije dolaska i nakon odlaska iz bolnice,
• poštuju zabrane posjeta i pravila oblačenja, uključujući nošenje zaštitnih maski i mantila kada je potrebno,
• ne diraju medicinsku opremu bez dozvole,
• obavijeste osoblje ako primijete znakove infekcije,
• izbjegavaju dolazak u posjetu ako su bolesni.

Može li bolnica biti potpuno bez infekcija?

Nažalost, ne. Bolnička sredina je mjesto gdje borave najteži pacijenti, često posebno osjetljivi na infekcije. Ipak, dobro organizovan sistem, edukacija, nadzor i odgovorno ponašanje mogu napraviti veliku razliku i obezbijediti maksimalnu sigurnost za svakog pacijenta.

Zajedno protiv bolničkih infekcija

Zdravstveni radnici, pacijenti i posjetioci zajedno mogu doprinijeti smanjenju rizika od infekcija.

Pravilna higijena, edukacija i poštovanje mjera zaštite ključni su za bezbjedno liječenje i uspješan oporavak.