“Vjerujemo da je ovo svjesno urađeno, jer neki od zaposlenih u NP Prokletije koji imaju sopstvene turističke resurse, nisu željeli da sami sebi kvare posao. Tako je propadanju prepuštena i karaula na Bogićevici, na samoj tromeđi Crne Gore, Kosova i Albanije, neposredno pored puta i međunarodne planinarske staze poznate pod nazivom ‘Vrhovima Balkana’, na dvije hiljade metara nadmorske visine. Ona je proteklog ljeta čak i zapaljena“, kazali su Portalu RTCG građanski aktivisti iz Plava.

Međunarodna i sve popularnija planinarske staza „Vrhovima Balkana“ (Peaks of the Balkans) duga je 192 kilometra i povezuje Crnu Goru, Kosovo i Albaniju. Obično se pralazi za deset do trinaest dana. Staza je markirana i prolazi kroz netaknute planisnke predjele, jezera, doline i sela. Trećina staze je na teritoriji Crne Gore, a upravo u tom pograničnom pojasu nalazi se nekadašnje karaule iz vremena SFRJ, koje su prepuštene propadanju.

Prema riječima građanskih aktivista, upravo je kasarna Bjelaja na bogićevici bila na najatraktivnijem mjestu, i da je rekonstruisana i pretvorena u planinarski dom, kao što je to bilo planirano, ona bi tokom planinarske sezone bila najposjećenija i uvijek bi se tražilo mjesto više.

“Ali upravo na tom potezu neki privatnici imaju svoje smještajne kapacitete koji bi bili ugroženi da je ova kasarna pretvorena u planinarski dom“, kažu aktivisti.

U srcu Nacionalnog parka „Prokletije“, na području opština Plav i Gusinje, propadanju je prepušteno čak devet karaula iz perioda bivše Jugoslavije, koje su vrlo lako mogle biti iskorištene u planinarske i turističke svrhe. Građanski aktivisti podsjećaju da je zubu vremena prepušten čak i nekadašnji palninarski dom „Bjeluha“, na putu Murino – Čakor – Peć, koji je nakada imao stalni restoran i, danas nevjerovatno zvuči, 64 kreveta za smještaj, restoran i sopstvenu malu elektranu.

“Mi smo 2018. godine pokušavali da animiramo državne organe da učine nešto po ovom pitanju i da se ovi objekti pokušaju valorizovati, ali nismo naišli na razumijevanje. To je prava šteta, jer je iz godine u godinu sve više stranih turista, a svi ovi objekti se nalaze na čuvenoj planinarskoj stazi od Kosova, preko Crne Gore do Albanije“, kažu oni.

Pet karaula nalazi se na području opštine Gusinje, na najatraktivnijim lokacijama. Dvije su u selu Vusanje, od kojih je jedna bila stalna, a jedna ljetnja.

“U Gornjem Vusanju je bila stalna kasarna, dok je u mjestu Ropojana bila ljetnja, od Vusanja dalje prema granici sa Albanijom. I jedna i druga propadaju, a nalaze se pored vodopada Grlja i izvorišta ove rijeke, gdje strani turisti zbog ljepote kampuju u šatorima“ – objašnjavaju građanski aktivisti.

Još jedna karaula bila je u Grebajama, dok su još dvije postojale u Grnčaru lijevom i Grnčaru desnom.

Na teritoriji plavske opštine je preostalih četiri karaule, a od njih se samo jedan objekat, onaj u selu Jasenice, mada dosta propao, koristi kao školsko odjeljenje, za dva đaka.

“Od karaule Trokus ostali su samo temelji. Na samo sedam kilometara od Plava, karaula Gradine propada, iako bi mogla da se vrlo lako adaptira i da radi i ljeti i zimi kao planinarski dom i objekat za smještaj turista i prihvat planinara“, smatraju građanski aktivisti.

Danas, kako kažu, niko i ne zna u čijem su vlasništvu objekti bivših kasarni i karaula iz vremena SFRJ, i pozivaju opštinske i državne organe, a posebno rukovodstvo preduzeća Nacionalni parkovi Crne Gore, da pokušaju makar neke od njih da zaštite od daljeg propadanja i valorizuju u planinarske i turističke svrhe.

“Stalno se govori o tome kako u Plavu i Gusinju nema hotelskih kapaciteta. Neki do ovih objekata mogli su lako biti pretvoreni u hostele ili planinarske domove. Samo da se malo preurede i posluže kao planinarska skloništa, bilo bi dovoljno, i u svakom slučaju bolje nego ovako kako je sada“, kažu aktivisti.

Svi njihovi raniji apeli i molbe državnim institucijama da se zaustavi devastacija ovih objekata, nijesu imali rezultat.

Većina tih objekata nalazi se u zaštićenoj zoni, odnosno u sastavu Nacionalnog parka Prokletije, a građanski aktivisti tvrde da je u planu rada NP Prokletije 2019. godine bila predviđena i rekonstrukcija ovih starih objekata. Osim turističke vrijednosti, ovi objekti, kako smatraju svi sagovonici Portala RTCG, lako bi mogli da budu i mjesto gdje bi jedan broj građana ovih siromašnih sjevernih opština pronašao zaposlenje.

Na sjeveroistoku Crne Gore još četiri kasarne i karaule postojale su na teritoriji opštine Andrijevica, i takođe danas propadaju. Jedino je ona u mjestu Mojan, kroz međunarodni projekat, koji je sprovela NVO „Agencija za razvoj Komova i Bjelasice“, preuređena i pretvorena u hostel značajnih kapaciteta, i proglašena za takozvani avanturistički park. Tim preduzećem danas gazduje lokalna uprava u ovom sjevernom gradu.

Nešto slično nikada nije pokrenuto ni za jednu od devet kasarni i karaula u Plavu i Gusinju, a svaka je mogla biti sačuvana kao ova jedna u Andrijevici.

Građanski aktivisti iz Plava podsjećaju na činjenicu da je iz godine u godinu sve više turista koji ljeti posjećuju masiv takozvanih albanskih Alpa, plavsko i druga planinska jezera na ovom području, i ističu da je upravo zbog toga nedopustiv potpuni izostanak interesovanja svih institucija, od lokalnih do državnih, za zaštitu i valorizaciju devet kasarni i karaula na području Plava i Gusinja, kao i planinarskog doma Bjeluh.

“Upravo to što je sve više turista na Prokletijama, sve je više i privatnih prenoćišta. Privatnicima ne bi išlo u prilog da se karaule pretvore u palninarske domove ili stacionarne stanice na tim visinama, jer bi to umanjilo njihove prihode tokom turističke sezone“, smatraju građanski aktivisti.