Direktor “Možure” Senad Arabelović za “Vijesti” je kazao da je postrojenje u tehničkom smislu spremno za puštanje u rad i da su dobijene potrebne saglasnosti Crngorskog elektrodistributivnog sistema (CEDIS).

“Elektrana je puštena u probni rad krajem prošle godine. Po završetku probnog perioda, elektrana prelazi u komercijalni rad. Naše očekivanje je da će postrojenje raditi stabilno i na punom kapacitetu, te da će crnogorskom energetskom sistemu obezbjeđivati dodatne količine stabilne električne energije, uz istovremeno ostvarenje primarnog cilja, značajno ekološko unapređenje kroz kontrolu i iskorišćenje deponijskog gasa”, kazao je Arabelović.

On je istakao da je ovo prvi ekološki projekat ove vrste u Crnoj Gori i regionu, jer pokazuje da se otpad može tretirati kao resurs, a ne kao problem.

“Za Bar to znači smanjenje emisija i uticaja deponije na okolinu, bolju kontrolu deponijskog gasa i dodatnu lokalnu proizvodnju električne energije. Za državu, projekat je važan jer donosi moderan primjer cirkularne ekonomije, dobijanje nove vrijednosti iz otpada, uz realno smanjenje emisija gasova sa efektom staklene bašte i zaštitu životne sredine”, kazao je Arabelović.

Elektrana na Možuri, kako je pojasnio, funkcionisaće tako što prikuplja deponijski gas koji nastaje razgradnjom otpada u sanitarnim kadama. Taj gas se, kroz sistem biotrnova (biobunara) i cjevovoda (mrežu za aspiraciju), “hvata” i dovodi do postrojenja, gdje se koristi kao pogonsko gorivo za gasni motor koji dalje pogreće generator.

“Postrojenje je zasnovano na savremenoj tehnologiji brenda “Jenbacher” i u najvećoj mjeri je automatizovano, što omogućava stabilan rad, stalno praćenje parametara i visoku operativnu sigurnost. Instalisana snaga postrojenja je 0,99 megavata. Plan je da elektrana radi 95 odsto godišnjih sati, tj. oko 8.350 sati, a procijenjena godišnja proizvodnja u punom pogonu iznosiće približno 7,5 GWh električne energije. Takav režim rada čini postrojenje pouzdanim izvorom stabilne energije, jer se deponijski gas proizvodi kontinuirano, za razliku od nekih drugih obnovljivih izvora koji zavise od vremenskih uslova”, pojasnio je Arabelović.

Ekološki i ekonomski benefiti

Prema njegovim riječima, studija izvodljivosti iz 2022. godine potvrdila je da je kvalitet deponijskog gasa dobar i da se može pravilno i dugoročno koristiti kao pogonsko gorivo za elektranu. Ključni nalaz je da zahvaljujući kvalitetnoj mreži za prikupljanje gasa u sanitarnim kadama i efikasnoj aspiraciji, postoji realna mogućnost da se “uhvati” oko 50 odsto gasa koji nastaje u sanitarnim kadama.

“Posebno važan podatak je sastav gasa gdje metan čini oko 50 posto, uz konstantan kvalitet, što je bio presudan preduslov da projekat uopšte uđe u fazu realizacije. Ono što je studija predvidjela kasnije je potvrđeno i kroz izradu glavnog projekta postrojenja. Studija takođe ukazuje na to da se deponijski gas može stvarati i do 30 godina nakon zatvaranja sanitarnih kada, što znači da projekat ima dugoročnu perspektivu i stabilnu bazu “goriva” za naredne decenije”, naglasio je Arabelović.

Kada je riječ o ekološkim benefitima, sagovornik “Vijesti” ističe da riječ je o projektu koji direktno doprinosi smanjenju emisija CO2-ekvivalenta, jer se metan gas sa snažnim efektom staklene bašte, kontrolisano sakuplja i energetski iskorišćava, umjesto da nekontrolisano odlazi u atmosferu.

“Upravo zbog tog značaja, projekat je osvojio prvo mjesto u programu Energetskih skauta, u organizaciji Privredne komore Crne Gore i Njemačke, i kao takav je prezentovan u Berlinu prošle godine. Kada je riječ o ekonomskoj strani, studija i finansijske projekcije ukazuju na pozitivan efekat, uz očekivani povrat investicije u periodu od pet do šest godina, što je za ovakav tip infrastrukture vrlo konkurentno. Projekat je i dalje u fazi realizacije. Preostaje ugradnja SCADA sistema početkom 2026. godine, koja će dodatno unaprijediti upravljanje i nadzor. Očekivana ukupna vrijednost investicije je oko 1,8 miliona eura”, kazao je Arabelović.

Finansije

Finansiranje ovog projekata je obezbijeđeno primarno iz novca deponije “Možure” kao nosioca realizacije projekta, Eko fond Crne Gore, koji je finansirao izradu i reviziju glavnog projekta, kao i elaborat procjene uticaja na životnu sredinu i slovenački partner CMSR (Centar za međunarodnu saradnju i razvoj) učestvovao je sa donacijom od 631.800 eura, koja se odnosi na realizaciju svih faza izgradnje elektrane.

“Saradnja je uspostavljena na inicijativu Eko fonda Crne Gore i želim da naglasim zahvalnost rukovodstvu Eko fonda, jer je upravo ta institucionalna podrška bila ključna da se partnerstvo otvori i formalizuje. Eko fond je, pored finansijske pomoći u pripremi projektne dokumentacije, pružio i podršku u uspostavljanju saradnje sa slovenačkim partnerom CMSR. ‘Možura’ je tokom 2023. godine pripremila i podnijela aplikaciju za finansiranje projekta. Nakon razmatranja i evaluacije od strane CMSR-a, dobili smo potvrdu da je projekat odobren, nakon čega je realizacija nastavila da teče u sinergiji ‘Možure’ i CMSR-a, od planiranja do izvođenja radova”, objasnio je Arabelović.

On je dodao da podrška Slovenije nije samo finansijska, već je važan dio i stručna razmjena iskustava.

“U fazi izrade projektne dokumentacije, predstavnici ‘Možure’ imali su priliku da posjete slična postrojenja u Sloveniji, u Ljubljani i Celju, gdje smo iz prakse vidjeli kako se ovakvi sistemi najbolje projektuju i vode u realnim uslovima rada. Ta iskustva su značajno doprinijela da se rješenja na Možuri podignu na nivo savremenih evropskih standarda”, naveo je Arabelović.

Struje može biti dovoljno za 400 domaćinstava

Arabelović je kazao da će struja koja bude proizvedena u ovom postrojenju prvenstveno pokrivati sopstvene potrebe – rad generatora i potrošnju u okviru sistema “Možure”. Preostali dio biće plasiran u elektroenergetsku mrežu.

“Procjena je da količina energije koja se isporučuje u mrežu može biti dovoljna da se na godišnjem nivou obezbijedi snabdijevanje za do 400 domaćinstava, što projektu daje i jasnu lokalnu energetsku vrijednost”, kazao je Arabelović.