Ove brojke nas opominju i ujedno ukazuju na ozbiljnost problema obolijevanja od karcinoma dojke, naglašavajući značaj svakodnevnog praktikovanja zdravih stilova života, redovnog samopregleda dojki najmanje jedan put mjesečno i redovnih odlazaka na ultrazvučne i mamografske preglede i kontrole bilo u sklopu skrining programa karcinoma dojke ili na osnovu uputa i preporuka ljekara iz razloga što se rak dojke danas može uspješno liječiti. Za bolji uspjeh liječenja važno je pravovremeno otkriti bolest i započeti terapiju. Zato je veoma važno da se žene same pregledaju, ili da učestvuju u organizovanim ljekarskim pregledima za rano otkrivanje i prevenciju karcinoma dojke.
Faktori rizika
Za pojavu karcinoma dojke utvrđeni su određeni faktori rizika:
Ženski pol: u većini slučajeva obolijevaju žene, mada su registrovani slučajevi karcinoma dojke i kod muškaraca.
Uzrast: što je osoba starija veći je rizik od obolijevanja. Više od ¾ oboljelih je iznad 50 godina starosti.
Lična istorija bolesti: žene koje su se već liječile od karcinoma dojke u većem su riziku od ponovnog nastanka karcinoma kako na istoj dojci (ukoliko u skloputerapije nije bila u potpunosti hirurški uklonjena) tako i na drugoj dojci.
Porodična istorija bolesti: neko od bliskih srodnika (majka, sestra) imao je karcinom dojke.
Rana prva menstruacija i kasna menopauza
Drugi faktori rizika: žene koje nijesu rađale ili su prvi porod imale nakon 30. godine života, neregulisana prekomjerna tjelesna težina, nedovoljna fizička aktivnost i prekomjerna konzumacija duvana i alkohola.
Prisustvo faktora rizika nužno ne znači da će se osoba sa njima sigurno razboljeti. Oni samo ukazuju na viši stepen ugroženosti određenih grupa stanovništva od ostalih koji nemaju ove predispozicije.
Karcinom dojke se razvija postepeno, a ponekad je za razvoj potreban dug vremenski period. Ponekad je vrsta karcinoma vrlo agresivna i u ovom slučaju tumor se razvija brzo. Najčešće se razvija na gornjem vanjskom dijelu dojke, ali se može pojaviti i bilo gdje na dojci.
Zašto su važni redovni pregledi?
Redovni preventivni pregledi su jedini pouzdan i najefikasniji način za očuvanje i unapređenje zdravlja. Oni obuhvataju kako samopregled tako i čitav niz dijagnostičkih metoda koje su bezbolne, komforne i izuzetno precizne.
Preporuke su da svaka žena nakon 20-te godine života, treba sama jednom mjesečno da uradi samopregled dojki, u periodu između 5-og i 10-og dana od početka menstrualnog ciklusa. Žene u menopauzi pregled izvode uvijek istog datuma u mjesecu. Mjesečnim samopregledom dojke upoznajete građu svojih dojki i na taj način možete da prepoznate svaku novu promjenu u njima.
Ukoliko tokom pregleda dojki primijetite uvećanje dojke, koje ranije nije postojalo, čvorić, kvržicu ili zadebljanje na bilo kom dijelu dojke, promijenjenu boju i izgled kože dojke sa crvenilom, pojavom nabora, promjenom izgleda bradavica koje postaju uvučene, čvor u pazušnoj jami… – nema potrebe za panikom, ali je potrebno da se obavezno posavjetujete sa svojim izabranim doktorom.
Osim redovnog samopregleda dojke, ultrazvučni pregled dojki je najčešće metoda izbora za pregled žena mlađih od 35 godina života. Pregled može trajati i do 30-ak minuta, a najbolje je ga je obaviti po završetku menstrualnog ciklusa, kada su dojke manje bolne i napete, kod specijaliste radiologa koji je edukovan za tu vrstu pregleda.
Mamografija je metoda izbora za pregled žena nakon 50. godine života kao i žena nakon 40. godine života sa prisutnim faktorima rizika za nastanak karcinoma dojke posebno kod žena sa pozitivnom porodičnom anamnezom karcinoma dojke kod bliskih srodnika.
U Crnoj Gori je u opštinama Podgorica, Cetinje, Danilovgrad i Kolašin uspostavljen organizovan i centralizovan program ranog otkrivanja raka dojke. Namijenjen je ženama starosti od 50-69 godina života. U skriningu se kao primarni test koristi digitalna mamografija.
