O značaju tog datuma, ustanovljenog daleke 1889. godine, kada je snažno progovorila radnička klasa, danas svjedoče arhivske fotografije, koje izgledaju skoro, pa – nestvarno. Na njima hiljade radnika, ozarena lica ili čvrsto stisnuta pesnica i čelični pogledi koji poručuju više od nebrojeno zahtjeva.

U istorijskim “čitankama” na posebnom mjestu ubilježen je taj datum, koji seže od 1886. godine kada su stotine hiljada američkih radnika izašle na ulice Čikaga da bi zahtijevale opšte prihvatanje osmočasovnog radnog vremena. Iako 1. i 2. maja nije bilo nereda na ulicama, 3. maja je izbila tuča u kojoj je policija ubila četiri člana sindikata.

Ostalo je zabilježeno da je to bila inicijalna kapisla da i radnici, na poziv anarhista Avusta Spejsa i Alberta Parsona, dođu na proteste naoružani, pa su već sjutradan uslijedili novi, na koje je bilo svega oko 3.000 radnika. Bio je to krvavi protest, jer je neko, pred sami završetak i pod nerazjašnjenim okolnostima bacio bombu, ubivši sedam radnika i 67 policajaca.

Gradske vlasti su za taj čin optužile anarhiste, posle čega su osmorica pripadnika bili osuđeni na smrtnu kaznu pogubljenjem. Više od 200.000 ljudi je bilo prisutno u njihovoj povorci, a već 1889. godine je na Prvom kongresu 2. Internacionale ustanovljeno da je Prvi maj zajednički praznik svih zemalja na kojima radnička klasa treba da “manifestuje jedinstvo svojih zahtjeva i klasnu solidarnost”.

Svake godine se od tada 1. maja obilježava kao međunarodni praznik radnika i njihovih prava.

U nekadašnjoj Jugoslaviji, naročito odmah poslije Drugog svjetskog rata, održavane su brojne prvomajske parade vojnog i civilnog karaktera, o čemu ponajbolje svjedoče fotografije.

Prvi maj je prvi put u Beogradu obilježen  1. maja 1893. godine i to velikim protesnim skupovima.

L.P.