Najnovija analiza Europola pokazuje da 731 najopasnija kriminalna mreža okuplja više od 400.000 članova, 118 različitih nacionalnosti i djeluje u gotovo svim oblastima organizovanog kriminala – od trgovine drogom, krijumčarenja migranata i trgovine ljudima, do sajber kriminala, finansijskih prevara i pranja novca.

U izvještaju se pojašnjava da su kriminalne organizacije sa Zapadnog Balkana najvažniji partneri latinoameričkih kartela u međunarodnoj trgovini kokainom.

Prema navodima Europola, zapadnobalkanske kriminalne mreže posljednjih godina ojačale su u Latinskoj Americi kako bi direktno pregovarale sa proizvođačima kokaina i kontrolisale krijumčarske rute prema Evropi.

„Neke mreže sa sjedištem u Evropskoj uniji ili njenom susjedstvu uspostavile su prisustvo u Latinskoj Americi kako bi direktno nabavljale kokain od lokalnih partnera. To se posebno odnosi na italijanske i zapadnobalkanske mreže, koje su proširile svoje učešće u trgovini kokainom i uspostavile dugoročne poslovne odnose sa latinoameričkim kartelima“, navodi Europol.

Kao primjer navodi se slučaj kriminalne mreže čiji su koordinatori bili porijeklom sa Zapadnog Balkana, a koja je organizovala krijumčarenje velikih količina kokaina iz Kolumbije, Brazila i Ekvadora preko zapadne Afrike i Kanarskih ostrva do Belgije, Hrvatske, Njemačke, Italije i Španije.

“Upravo međunarodna policijska saradnja bila je ključna za razbijanje te mreže”, ističe Europol.

U izvještaju se navodi da kriminalne organizacije više ne funkcionišu kao zatvoreni klanovi, već kao dio širokog međunarodnog kriminalnog sistema.

„Kriminalne mreže ne djeluju kao izolovani subjekti. One funkcionišu kao dio fluidnog i međusobno povezanog kriminalnog ekosistema. Kada nadležni razbiju jednu mrežu, druge se veoma brzo reorganizuju, popunjavaju nastalu prazninu i nastavljaju kriminalne aktivnosti“, upozorava Europol.

Dodaje se da smanjenje broja identifikovanih najopasnijih mreža ne znači da je organizovani kriminal u opadanju.

Naprotiv, čak 76 odsto kriminalnih mreža koje su 2024. godine bile označene kao najopasnije danas više nije u toj grupi, ali ih je zamijenilo više od 500 novih ili novoidentifikovanih organizacija koje su preuzele njihov prostor.

Europol upozorava da organizovani kriminal sve više koristi slabosti savremenog društva. U izvještaju se naglašava da 85 odsto najopasnijih mreža koristi legalne kompanije za prikrivanje kriminalnih aktivnosti i pranje novca, dok gotovo 80 odsto tih organizacija djeluje najmanje tri godine, a trećina više od jedne decenije.

Posebno, zabrinjava, kako se naglašava u izvještaju, ubrzano korišćenje novih tehnologija. Kriminalne organizacije danas koriste internet platforme, šifrovane komunikacije, digitalne finansijske servise i vještačku inteligenciju kako bi povećale obim poslovanja, automatizovale prevare i otežale rad policije.

„Digitalizacija, tehnološke inovacije, globalna trgovina i geopolitička nestabilnost stvaraju kriminalnim mrežama mogućnosti kakve do sada nijesu postojale. One koriste internet platforme, šifrovane komunikacije i vještačku inteligenciju kako bi proširile svoje operacije uz istovremeno smanjenje rizika od otkrivanja“, navodi Europol.

U izvještaju se upozorava i na zloupotrebu mladih.

“Oko šest odsto najopasnijih kriminalnih mreža koristi maloljetnike za distribuciju droge, pranje novca, zastrašivanje, pa čak i izvršenje ubistava. Mladi se najčešće regrutuju putem društvenih mreža i aplikacija za komunikaciju, uz obećanja lake zarade ili kroz različite oblike manipulacije”, piše u izvještaju.

Europol ocjenjuje da buduća borba protiv organizovanog kriminala ne može biti zasnovana isključivo na hapšenju vođa kriminalnih grupa.

„Kriminalne mreže opstaju zahvaljujući iskorišćavanju slabosti logističkih lanaca, finansijskih sistema, digitalne infrastrukture i međunarodne trgovine. Efikasan odgovor mora objediniti ciljane policijske aktivnosti sa sistemskim mjerama koje će ukloniti ranjivosti koje organizovani kriminal koristi“, zaključuje se u izvještaju.

Najnovija procjena pokazuje da organizovani kriminal u Evropi ulazi u novu fazu, manje zavisi od pojedinačnih kriminalnih grupa, a sve više funkcioniše kao međunarodni kriminalni ekosistem u kojem mreže sarađuju, razmjenjuju logistiku, koriste legalnu ekonomiju i nove tehnologije kako bi nastavile da ostvaruju milijarde eura nezakonite dobiti.