Iza policijskih saopštenja o zaplijenjenim gramima krije se mnogo šire pitanje – koliko su sintetičke droge dostupne, ko ih kupuje i da li se mijenja struktura tržišta narkotika u Crnoj Gori.

Najnoviji slučaj zabilježen je juče, kada je pljevaljska policija uhapsila S.P. (22), iz tog mjesta, zbog sumnje da se bavio uličnom prodajom amfetamina.

Kako navode u Upravi policije, S.P. je uhapšen nakon pokušaja bjekstva, a kod njega je pronađena droga za koju se sumnja da je bila namijenjena daljoj uličnoj prodaji.

“Naime, policijski službenici su izvršili kontrolu S.P., koji je tom prilikom od sebe odbacio kesicu sa sadržajem praškaste materije bijele boje i dao se u bjekstvo”, objašnjavaju iz UP.

Pretresom stana koji koristi osumnjičeni pronađeno je pakovanje sa materijom za koju je, kao i za sadržaj bačene kesice, testiranjem utvrđeno da se radi o amfetaminu, mase oko 57 grama.

“S.P. je, u Opštoj bolnici u Pljevljima, podvrgnut testiranju na prisustvo psihoaktivnih supstanci u organizmu, pri čemu je test bio pozitivan na amfetamin i marihuanu”, navode iz policije.

Samo nekoliko sedmica ranije, odnosno 18. juna, pljevaljska policija uhapsila je 35-godišnjeg N.A. zbog sumnje da je tokom dužeg perioda prodavao amfetamin, poznat kao spid. Prema navodima policije, sumnja se da je drogu držao i prodavao na području Pljevalja od januara do novembra 2025. godine.

Ova dva slučaja ne znače da je riječ o „epidemiji“ amfetamina u Pljevljima, niti bi se na osnovu policijskih akcija mogao izvući takav zaključak, ali predstavljaju dovoljan razlog za pitanje koliko je sintetička droga zapravo prisutna širom Crne Gore.

Posebno je značajan podatak iz saopštenja Uprave policije od 18. juna. Tada je navedeno da su službenici Odjeljenja bezbjednosti Pljevlja u prethodnom periodu lišili slobode i procesuirali više od 20 osoba osumnjičenih za uličnu prodaju i distribuciju narkotika.

To pokazuje da problem nije vezan samo za jednog prodavca ili jednu vrstu narkotika.

Ulična prodaja je samo posljednja karika lanca. Da bi droga stigla do korisnika, postoji tržište koje podrazumijeva nabavku, distribuciju i potražnju. Zbog toga broj pojedinačnih hapšenja sam po sebi ne govori koliko ljudi koristi drogu, ali može pokazati da policija kontinuirano registruje aktivnosti povezane sa njenom prodajom.

Amfetamin pripada grupi sintetičkih stimulansa. Na ilegalnom tržištu često se pojavljuje pod nazivima poput spid, a može se prodavati u obliku praha ili drugih preparata.

Crnogorska Nacionalna strategija za droge za period 2024–2027. sintetičke droge – među kojima navodi amfetamin, spid i ekstazi – prepoznaje kao dio aktuelnog tržišta droga u zemlji. U dokumentu se navodi i da je tržište dinamično i da zahtijeva kontinuirano praćenje novih psihoaktivnih supstanci. Poseban problem je što korisnik ilegalne droge često ne zna njen stvarni sastav, koncentraciju ili prisustvo drugih supstanci. Zbog toga rizik nije određen samo nazivom droge pod kojim se ona prodaje.

Jedna od zabluda jeste da su sintetičke droge prvenstveno problem Podgorice, primorja ili velikih urbanih sredina. Slučajevi iz Pljevalja pokazuju da se tržište narkotika ne može posmatrati samo kroz veličinu mjesta.

Crnogorsko tržište narkotika već godinama obuhvata različite vrste psihoaktivnih supstanci, međutim, sintetičke droge imaju specifičnost, a to je da se mogu proizvoditi u različitim hemijskim varijantama, a nove psihoaktivne supstance mogu se pojavljivati relativno brzo.

Zbog toga država problem ne može rješavati samo zapljenom poznatih droga. Potrebni su laboratorijska analiza, sistem ranog upozoravanja, razmjena podataka sa drugim državama, edukacija mladih i kontinuirano praćenje tržišta. Upravo je razvoj sistema za rano upozoravanje na nove psihoaktivne supstance jedan od elemenata koje Crna Gora prepoznaje u svojoj nacionalnoj strategiji.

Portal RTCG pisao je ranije da su sintetičke droge na drugom mjestu najviše konzumiranih narkotika širom svijeta, poslije marihuane, ispred heroina i kokaina, kako je saopštila Agencija UN za borbu protiv droge i kriminala (UNODC).

Poslije kanabisa, ATS (stimulansi tipa amfetamina) druga je najviše korišćena droga širom svijeta i nadmašila je heroin i kokain, dok na prvom mjestu ostaje kanabis, naveo je UNODC u izvještaju o narkoticima ATS, među koje spadaju ekstazi i metamfetamin.

Agencija UN je upozorila da je ova vrsta droga veoma opasna, ali da privlači manje pažnje od heroina i kokaina.

“Pristupačnih cijena i jednostavne za proizvodnju, droge ATS su privlačan izbor za milione korisnika u svim dijelovima svijeta i pružaju kriminalcima mogućnost ulaska na novo i neistraženo tržište. Za razliku od droga biljnog porijekla, poput opijata i kokaina, sintetičke droge mogu se proizvoditi bilo gdje, s malim početnim kapitalom kriminalaca”, upozoreno je iz Agencije UN.

Pljevlja, tako, predstavljaju ogledalo šireg problema, a pitanje je da li institucije imaju dovoljno podataka i kapaciteta da prepoznaju promjene na tržištu. Postavlja se i imperativna potreba da odgovor društva bude brži od tih promjena.