Kako su naveli iz te organizacije, izvještaj ukazuje na kontinuirane izazove u oblasti zaštite od nasilja i govora mržnje, nedovoljno efikasne mehanizme institucionalne zaštite, kao i na izostanak zakona koji bi omogućio pravno prepoznavanje rodnog identiteta na osnovu samoodređenja.

“Iako Crna Gora ima antidiskriminacioni okvir koji obuhvata seksualnu orijentaciju i rodni identitet, izvještaj bilježi da implementacija ostaje nedosljedna, a institucionalni odgovor na nasilje i diskriminaciju često neadekvatan. Posebno zabrinjava činjenica da trans osobe i dalje nemaju mogućnost da pravno usklade rodni identitet bez medicinskih i drugih retrogradnih uslova, što onemogućava da u potpunosti budu adekvatno prepoznati unutar pravnog sistema, i stavlja u stanje stalne institucionalne neizvjesnosti”, stoji u saopštenju.

Iz Spektre ukazuju da izvještaj sažima i ključne nalaze institucija Evropske unije.

“U junu je Evropski parlament u svom periodičnom izvještaju o Crnoj Gori ukazao na činjenicu da Nacrt zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta nije usvojen tokom 2024. godine, uprkos tome što je njegovo donošenje predviđeno Programom pristupanja EU. U novembru je i Evropska komisija konstatovala da, uprkos određenom napretku, Crna Gora i dalje ima neispunjene obaveze u ključnim pregovaračkim poglavljima 23 i 24, te da Zakon o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja još uvijek nije usvojen, iako su prethodne zakonodavne procedure i konsultacije završene. Istovremeno, Zakon o zabrani diskriminacije i Zakon o životnom partnerstvu lica istog pola ostaju bez pune implementacije, uz kašnjenja koja u pojedinim segmentima traju duže od pet godina”, dodaju.

Napominju i da je u okviru Programa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji, usvajanje Zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja jasno definisana obaveza u okviru Poglavlja 23.

“Predstojeći rok za usvajanje ovog zakona je zato test političke odgovornosti, kao i krajnja prilika da Vlada i nadležne institucije otklone jednu od ključnih neusklađenosti na koje međunarodni izvještaji godinama ukazuju”, navode iz Spektre.

Prema njihovim riječima, u trenutku kada širom Evrope jačaju napadi na ljudska prava i pokušaji njihovog sistematskog potkopavanja, ovo pitanje prevazilazi tehničko usklađivanje sa standardima EU.

“Ono predstavlja jasno političko opredjeljenje: da li će Crna Gora stati uz svoje građanke i građane i garantovati im jednako dostojanstvo i pravnu sigurnost, ili će nastaviti da odlaže obaveze i time pokazati da evropski put razumije kao puku formu, a ne kao vrijednosnu obavezu”, zaključuje se u saopštenju.