Polazna tačka u istraživanju bila je potreba da se rasute informacije o nasljeđu, savremenim intervencijama i ljudskom uticaju uopšte u Jadranu skupe u jednu čitljivu, narativnu bazu.

Autorka projekta i osnivačica APSS Instituta, Dijana Vučinić, rekla je da je Novi atlas Jadrana suštinski proces istraživanja o strateškim silama koje su oblikovale Jadranski region.

“Istorijski gledano, voda je povezivala tamo gdje je kopno razdvajalo, a putovanje morem je često bilo lakše od putovanja kopnom. Iako se svijet u međuvremenu promijenio, ova strateška pozornica ostaje aktivna – more i dalje umnogome definiše relacije između država; ono i dalje upravlja, postavlja pravila i piše geopolitiku. Kao čovječanstvo, mi more više nego ikad eksploatišemo, štitimo, ekstrahujemo i branimo. Za čovječanstvo, more je mnogo više od beskrajnog plavetnila, koje nam je prva asocijacija kad mislimo o njemu. “Novi atlas Jadrana” prikazuje to vrlo jasno i upravo je to najveći doprinos i uticaj cjelokupnog projekta”, ističe Vučinić.

Kako se navodi, Atlas čini ukupno 30 mapa, koje prikazuju odbačenu municiju, uključujući onu recentnu iz NATO bombardovanja 1999. godine; olupine, ne samo brodova već i potopljenih ratnih aviona; naftne i gasne bušotine na Jadranu; planirane vjetroelektrane; mjesta ispusta kanalizacije i otpadnih voda; mjesta gdje se uzgaja riba, desalinizuje voda, bere so.

Samim tim se vjerodostojno i objedinjeno prikazuje veliki ljudski uticaj na morski ekosistem, te značaj mora u političkim, ekonomskim i društvenim odnosima država koje izlaze na Jadran.

“Rad na projektu bio je i neka vrsta arheologije trenutnog: kopanje po dubinama digitalnog prostora da bi se pronašli pouzdani tragovi, te njihovo geolociranje i sistematizovanje u zajedničku logiku. Dok su neki podaci bili zvanično dostupni, drugi su bile rupe koje istraživanjem tek treba da osvijetlimo. Karta jeste svjedočanstvo dosadašnjeg rada, ali ostaje otvorena – spremna da primi nove tragove i da iz njih pokrene nova razumijevanja prostora Jadrana”, rekla je autorka projekta, Ana Dobrašinović.

Mape su prikazane jedinstvenim vizuelnim jezikom, koji prikazuje različitu slojevitost podataka o ljudskom uticaju.

Autorka kartografske ilustracije, Snežana Zlatković, ističe da je jezik crtanja višeslojan kako bi sa jedne strane potkrijepio obilje preciznih podataka, dok ih sa druge strane ne apstrahuje u sopstveni složeni sistem izražavanja.

„Podaci o uticaju ljudskog faktora na prirodne resurse su širokog spektra, od onih koji se mapiraju pažljivim bilježenjem tačaka, do onih koji prikazuju gustinu i intenzitet tragova na Jadranskom moru. Zavisno od onoga šta bilježe, tačke i tragovi ukazuju na dinamiku uticaja na životnu sredinu koja se prikazuje putem izražajnih kolorita. Komunikativnost crteža je dualna, u izvjesnom smislu i sa namjerom kontrastna, pokušavajući da sve nas sa jedne strane kroz razmjeru mora suoči sa odnosom čovjeka prema prirodi, a potom da taj isti uticaj pretvori u sintezne mape, u gotovo deliričan prikaz koji nas opominje kako treba da živimo u odnosu prema prirodnim resursima“, ističe Zlatković.

Osim mapa, Novi atlas Jadrana čine i autorski tekstovi renomiranih autora iz Jadranske regije, koji, svako iz svoje perspektive, opisuju šta za njih znači Jadran i kako ga tretiramo. Među autorima su Ida Križaj Leko (Sveučilište u Rijeci), pisci Ana Jeinić i Marko Pogačar, Manuelo Razzi (Univerzitet u Bolonji), Špela Hudnik (DELTALAB) i Marco Varucci.

Nakon zvaničnog predstavljanja, „Novi atlas Jadrana“ nastavlja promociju na crnogorskom primorju, te u inostranstvu – u Veneciji, Milanu, Bazelu i Londonu – tokom 2026. godine.

Projekat su podržali British Council i Ministarstvo kulture i medija.