U izlaganju je istaknuto da klimatske promjene u regionu već proizvode konkretne i mjerljive posljedice, nestabilan režim padavina, porast prosječnih temperatura, produžene sušne periode i sve učestalije ekstremne vremenske pojave.

“Ovi procesi direktno utiču na količinu i kvalitet raspoloživih vodnih resursa, a naročito pogađaju karstne hidrološke sisteme, kakav je sistem izvorišta Bolje sestre, koji zavisi od prirodne infiltracije padavina i podzemnih tokova, a ne od velikih akumulacija”, naveo je on.

Izvorište Bolje sestre, kako je istakao, predstavlja ključni resurs regionalnog sistema vodosnabdijevanja crnogorskog primorja.

“Klimatske promjene uzrokuju sezonsku neujednačenost dotoka, pad nivoa podzemnih voda tokom dugotrajnih sušnih perioda i sve nepouzdaniju prirodnu dopunu izvorišta, posebno u ljetnjim mjesecima kada je potrošnja vode najveća”, dodao je on.

Međutim, tokom izlaganja je jasno naglašeno da klimatske promjene nijesu jedini, niti glavni neposredni uzrok drastičnog smanjenja izdašnosti ovog izvorišta.

Prema stručnim analizama i raspoloživim podacima, najveći pad izdašnosti posljedica je dugogodišnjih antropogenih uticaja, prije svega nelegalne i nekontrolisane eksploatacije šljunka i pijeska iz korita rijeke Morače. Ove aktivnosti dovele su do izmjene riječnog korita, snižavanja nivoa podzemnih voda i narušavanja prirodne hidrogeološke funkcije tla.

Izdašnost izvorišta, koja je ranije iznosila oko 2.600 litara u sekundi, tokom 2022. godine pala je na istorijski minimum od svega 265 litara u sekundi. Iako klimatske promjene dodatno povećavaju ranjivost sistema, stručne analize potvrđuju da je ljudski faktor bio glavni neposredni uzrok ovako drastičnog pada.

Kombinacija klimatskih promjena i neodgovornog ljudskog djelovanja ima direktne posljedice po crnogorsko primorje. Smanjen dotok vode iz izvorišta ograničava kapacitet regionalnog sistema i povećava rizik od poremećaja u snabdijevanju, naročito tokom turističke sezone, kada su potrebe za vodom najveće.

Naglašeno je da dugoročna sigurnost vodosnabdijevanja može biti obezbijeđena jedino kroz odlučnu zaštitu izvorišta, sanitarnih zona i slivova, uz primjenu savremenih sistema monitoringa, upravljanja i racionalne distribucije vode. Posebno je istaknuto da je zaustavljanje degradirajućih aktivnosti u koritu rijeke Morače bio jedan od ključnih preduslova za očuvanje izvorišta Bolje sestre.

Zahvaljujući odlučnim institucionalnim mjerama, pojačanom nadzoru i kontinuiranoj borbi protiv nelegalnih aktivnosti, nelegalna eksploatacija u slivu rijeke Morače je zaustavljena i svedena na najmanju mjeru. Time je značajno smanjen pritisak na izvorište Bolje sestre i stvoren važan preduslov za stabilizaciju regionalnog sistema vodosnabdijevanja.

Uprkos snažnim klimatskim pritiscima i brojnim naslijeđenim izazovima, Regionalni vodovod je pokazao visok stepen profesionalnosti, organizovanosti i otpornosti sistema. Snabdijevanje crnogorskog primorja odvijalo se uredno i bez prekida, a ostvareni su i istorijski rezultati, tokom prethodne godine isporučivane su rekordne količine vode, u prosjeku od 1.030 litara u sekundi. Ovi rezultati potvrđuju da se odgovornim upravljanjem, pravovremenim odlukama i odlučnom borbom protiv štetnih praksi mogu postići vrhunski dometi čak i u uslovima izraženih klimatskih izazova.

Tokom konferencije predstavljena je i monografija o Regionalnom vodovodu Crnogorsko primorje, koja dokumentuje razvoj sistema, ključne infrastrukturne projekte i izazove upravljanja vodnim resursima u uslovima klimatskih promjena i pojačanog ljudskog pritiska.

Zaključeno je da klimatske promjene destabilizuju prirodni vodni režim izvorišta i podzemnih voda od kojih zavisi regionalni sistem vodosnabdijevanja crnogorskog primorja, ali da se njihove posljedice mogu značajno ublažiti odgovornim upravljanjem i dosljednom zaštitom resursa.

Bez jasne institucionalne odgovornosti i trajne kontrole ljudskih aktivnosti, bili bi ugroženi ne samo dotok pitke vode, već i ekonomska stabilnost crnogorskog primorja. Dosadašnji rezultati rukovodstva Regionalnog vodovoda, jasno pokazuju da je pravac djelovanja ispravan i da se istrajnim i odgovornim pristupom mogu očuvati vodni resursi od strateškog značaja.