Za desetine hiljada stranih državljana, među kojima su najbrojniji upravo državljani Turske i Rusije koji su prethodnih godina u Podgorici, Budvi i Baru otvorili hiljade malih biznisa, ove izmjene donose značajno komplikovaniju administrativnu proceduru.
Ubuduće, otvaranje firme radi fiktivnog dobijanja boravka više neće biti moguće bez realne provjere potreba tržišta rada, ali i stroge kontrole Poreske uprave.
Identifikacija preko 1.000 stranih firmi koje nisu imale ni jedan euro prometa, uz procjene o milionskim gubicima u budžetu zbog neprijavljivanja radnika na minimalne zagarantovane zarade, dovela je do toga da država usvoji poseban Zakon o zapošljavanju i samozapošljavanju stranca.
Više od 1.000 stranaca, većinom državljana Turske, koji su u Crnoj Gori evidentirani kao vlasnici ili izvršni direktori firmi, tokom deset mjeseci 2025. godine nijesu imali ni euro fiskalizovanog ulaza niti izlaza.
Istovremeno, u zvaničnom dokumentu otvoreno je pitanje koliko je od okvirno izračunatih 60 miliona eura godišnjih davanja po osnovu angažovanja stranaca zaista uplaćeno u državni budžet.
Podatke o stranim državljanima bez evidentiranog fiskalizovanog prometa krajem 2025. godine utvrdili su Ministarstvo unutrašnjih poslova i Uprava policije, u saradnji sa Poreskom upravom.
Prema Informaciji o potrebi uvođenja novog sistema izdavanja dozvola za boravak i rad stranaca, identifikovano je više od 1.000 stranaca koji od 1. januara do 1. novembra prošle godine nijesu imali ni euro fiskalizovanog ulaza niti izlaza.
U pitanju su izvršni direktori i vlasnici firmi, uglavnom državljani Turske. U dokumentu nijesu navedeni nazivi kompanija, djelatnosti za koje su registrovane, broj zaposlenih niti drugi podaci o njihovom poslovanju.
Restriktivniji uslovi boravka, sankcije i otežan bankarski promet potiskuju Ruse pa je nekadašnjih 7.200 ruskih firmi u stalnom padu. Dok su Rusi dominirali u IT sektoru i realnom poslovanju, uslijedio je zaokret u strukturi stranih vlasnika u korist državljana Turske, koji sada drže oko 33 odsto svih stranih kompanija, odnosno blizu 10.000 preduzeća.
Međutim, masovnost ne prati ekonomski efekat. Prema zvaničnoj Informaciji MUP-a, Policije i Poreske uprave, u 2025. godini izdato je rekordnih 40.567 dozvola za boravak i rad stranaca, dok je do juna 2026. izdato još 14.778. Dokument otvara pitanje sudbine oko 60 miliona eura godišnjih dažbina koliko bi država trebalo da prihoduje po osnovu ovih dozvola.
U grupi firmi sa “zero” prometom, otvorenim uglavnom radi formalnog dobijanja boravka bez ikakvog rada, ubjedljivu većinu čine upravo državljani Turske. Dok se uspješni ruski biznisi gase, crnogorski budžet trpi višemilionske gubitke zbog turskih kompanija koje postoje samo na papiru.
Povećanje troškova za strance
Inače, i reforme u Crnoj Gori posebno će se odraziti na ruske državljane, za koje je ukidanje sezonskih olakšica i definisanje 31. oktobra kao krajnjeg roka za bezvizni boravak jasan signal da se Crna Gora brzo kreće ka šengenskim standardima.
U takvim okolnostima, značajan dio ruske zajednice, posebno frilenseri, IT stručnjaci i mali preduzetnici, mogao bi započeti preusmjeravanje ka susjednim zemljama regiona koje nude povoljnije ili stabilnije uslove za dugoročni boravak.
Povećanje troškova, obaveza dostavljanja potvrde o nekažnjavanju za svako produženje dozvole i obavezna saglasnost Zavoda za zapošljavanje nesumnjivo će pročistiti crnogorski privredni prostor. Država će time sigurno zaštititi svoje fiskalne interese i ispuniti zahtjeve iz Pregovaračkog poglavlja 24, ali se istovremeno izlaže riziku da dio realnog kapitala i kvalifikovane radne snage trajno prepusti susjednim zemljama.
