“Dok se tržište sirove nafte relativno dobro prilagodilo naglom padu proizvodnje na Bliskom istoku, rafinerije imaju znatno manje mogućnosti da nadoknade izgubljene kapacitete. To se jasno vidi u sve većem raskoraku između cijena sirove nafte i prerađenih proizvoda”, navodi se u Reutersovoj analizi objavljenoj u četvrtak.

Cijena Brenta trenutno je oko 90 USD po barelu, oko 25 odsto više nego na početku sukoba, ali znatno ispod ratnog maksimuma od 118 USD. Cijene goriva, međutim, porasle su znatno više. Evropski dizel od početka rata poskupio je više od 70 odsto, a američki benzin oko 60 odsto.

Rat je iz pogona izbacio više od petine rafinerijskih kapaciteta na Bliskom istoku, dok je zatvaranje Hormuškog moreuza dodatno ograničilo izvoz goriva, prenosi Hina.

Ukrajinski napadi na rusku energetsku infrastrukturu posljednjih mjeseci smanjili su rusku preradu nafte gotovo 30 odsto, na manje od četiri miliona barela dnevno, pa je Moskva u julu zabranila izvoz dizela.

Posljedice se najdirektnije vide na rafinerijskim maržama, koje su u Evropi, Aziji i SAD-u dostigle rekordne nivoe.

U Evropi se razlika između cijene dizela i sirove nafte od februara više nego utrostručila, na više od 75 USD po barelu, dok su američke dizelske marže porasle više od 140 odsto i u ponedjeljak dostigle rekordnih 100 USD.

Prema Međunarodnoj agenciji za energiju (IEA), prerada u svjetskim rafinerijama u drugom kvartalu bila je za 5,1 milion barela dnevno manja nego godinu ranije.

Potražnja za prerađenim proizvodima pala je za četiri miliona barela dnevno, ali ni to nije bilo dovoljno da nadoknadi pad ponude. Tržištu je tako nedostajalo više od milion barela dnevno, a u trećem kvartalu očekuje se dodatno pogoršanje odnosa ponude i potražnje.

Istovremeno se brzo smanjuju i zalihe goriva, koje su dosad ublažavale manjak na tržištu. Globalne zalihe nafte od marta do jula smanjivale su se za 3,5 miliona barela dnevno, što je više od tri odsto svjetske potrošnje, a očekuje se da će nastaviti da padaju do kraja godine.

Prema zvaničnim podacima američkih vlasti, zalihe dizela u SAD-u najniže su za ovo doba godine u posljednje tri decenije, dok su zalihe benzina na najnižem sezonskom nivou od 2012. godine.

Čak ni eventualni diplomatski dogovor Vašingtona i Teherana, kao ni ponovno otvaranje Hormuškog moreuza, ne bi nužno brzo snizili cijene goriva. Više od 20 rafinerija u zemljama Persijskog zaliva oštećeno je tokom rata, a popravke bi mogle potrajati zbog dugih rokova isporuke ključne opreme.

Sve to povećava rizik da visoke cijene energije duže ostanu izvor inflatornog pritiska. Na to ukazuju i podaci o inflaciji, jer se visoke cijene energije već prelijevaju na potrošače, dok iscrpljene zalihe i smanjeni rafinerijski kapaciteti nastavljaju da stvaraju pritisak na rafinerijsku industriju.

Pritisak na energetsko tržište tako bi mogao postati dugotrajniji problem za svjetsku ekonomiju, posebno za Evropu i Aziju, gdje su, uz goriva, porasle i cijene tečnog prirodnog gasa.