Prema poslednjoj anketi, tijesna većina Islanđana podržava nastavak pregovora o pristupanju EU na nacionalnom referendumu zakazanom u subotu, rezultati su nove ankete javnog mnjenja, prenijiela je britanska agencija Rojters.

Birači će odlučivati samo da li će otvoriti pregovore sa ciljem eventualnog pristupanja. Glas “za” bi otvorio najmanje dvije godine razgovora sa Briselom, nakon čega bi uslijedio drugi referendum, moguće 2028. godine.

Vlada ovo glasanje vidi kao priliku “sada ili nikad”. Premijer Kristrun Frostadotir nedavno je rekao da bi negativan glas eliminisao izglede za članstvo u EU.

Pristalice članstva u EU veruju da bi to ojačalo islandsku ekonomiju, omogućilo zemlji da bolje brani svoje interese sa svojim glavnim trgovinskim partnerima i pomoglo joj da se odupre rastućim tenzijama na Arktiku, posebno imajući u vidu namjeru američkog predsjednika Donalda Trampa da preuzme kontrolu nad susednim Grenlandom.

Island bi se pridružio Evropskoj carinskoj uniji, koja predviđa odsustvo carina između država članica i primenu zajedničke spoljne carine na uvoznu robu.

Ta nordijska zemlja bi takođe mogla da usvoji euro umjesto islandske krune, koja se smatra nestabilnom, kako bi obuzdala inflaciju, smanjila troškove života i snizila kamatne stope.

Zemlja bi takođe imala mesto u institucijama EU – Evropskoj komisiji, Evropskom parlamentu i Evropskom savjetu, koji okuplja šefove država i vlada.

Prema protivnicima članstva u EU, pristupanje bi prenijelo dio moći donošenja odluka na Brisel, a da se pritom ne ojača bezbjednost Islanda.

Ribarska industrija, stub islandske ekonomije i simbol nacionalnog identiteta, strahuje da bi Zajednička ribarska politika EU otvorila islandske vode stranim flotama.

Zadržavanjem svoje valute, islandske krune, zemlja bi zadržala zaštitu od ekonomskih fluktuacija, jer može da devalvira u odnosu na euro i dolar tokom padova, a da poraste kada je ekonomija jaka, smatraju protivnici ulaska u EU.

Rejkjavik je obustavio pregovore o pristupanju 2013. godine, četiri godine nakon podnošenja zahtjeva, poslije dolaska na vlast evroskeptične vlade. Od tada, rastući troškovi života i rat u Ukrajini ponovo su probudili interesovanje javnosti za ponovno otvaranje debate.

Koalicija lijevog centra formirana 2024. godine pristala je da održi ovaj referendum na inicijativu Reformske stranke, stranke koja je naklonjena EU.

Socijaldemokratska partija premijera Kristruna Frostadotira takođe je za EU, iako je ostala diskretnija po tom pitanju. Treći koalicioni partner, Narodna stranka, protivi se tome.

U opoziciji, Stranka nezavisnosti, koju predvodi Gurun Hafstejnsdotir, vodi kampanju za “ne”.

Pristupanje Islanda bi proširilo prisustvo EU na Arktiku, regionu koji je postao sve važnije bojište u rivalstvu između velikih sila.

Član NATO-a, ali bez vojske, Island se nalazi na prolazu Grenland-Island-Ujedinjeno Kraljevstvo (GIUK), jednoj od strateških tačaka u Sjevernom Atlantiku za ruske pomorske pokrete.

Island – član Evropskog udruženja za slobodnu trgovinu (EFTA) zajedno sa Lihtenštajnom, Norveškom i Švajcarskom – bio bi lakši za integraciju u EU nego druge trenutne zemlje kandidate, jer bi zahtijevao manje reformi nego Ukrajina ili zemlje Zapadnog Balkana, što ga čini retkim slučajem relativno brzog pristupanja.