O tim pitanjima za „Borbu“ govori predsjednik Udruženja boraca ratova od 1990. godine Crne Gore Radan Nikolić, koji oštro kritikuje odluke Vlade i tvrdi da su donesene pod pritiskom Hrvatske, uz zanemarivanje pravnog poretka i nacionalnih interesa Crne Gore. On smatra da pozivanje na evropske integracije ne može biti opravdanje za poteze čiju ustavnost i političku opravdanost, kako navodi, treba ozbiljno preispitati.

Sagovornik „Borbe“ govori i o različitim tumačenjima događaja u Morinju i splitskoj Lori, ulozi Zorana Džimija Gopčevića i odnosu prema ratnom nasljeđu devedesetih godina.

Borba: Vlada je prije par sjednica ispunila dva zahtjeva Hrvatske i legalizovala sramnu spomen-ploču u Morinju i promijenila naziv kotorskog bazena koji je nosio ime Zorana DŽimija Gopčevića. Da li se ovdje u stvari radi o kapitulaciji pred Zagrebom, a ne o diplomatskom kompromisu? Da li je Vlada ovim potezom pokazala da je spremna da žrtvuje integritet državljana Crne Gore kako bi ubrzala evropski put?

Saopštenjima ispred Udruženja boraca ratova od 1990. godine Crne Gore, ukazao sam na činjenicu da su Vlada Crne Gore i skupštinska većina kapitulirali pred agresivnim neutemeljenim zahtjevima iz Hrvatske. To je učinjeno donošenjem Zakona o dopuni Zakona o spomen – obilježjima i Zakona o dopuni Zakona o sportu i odlukama Vlade Crne Gore kojima se legalizuje spomen-ploča u Morinju onakva kakva jeste i uklanja spomen-ploča sa imenom Zorana Džimija Gopčevića sa kotorskog bazena, a postavlja druga sa imenom Petra 2. Petrovića Njegoša.

Istovremeno, ukazao sam da je to krivično djelo ugrožavanja nezavisnosti Crne Gore, te da je Vladina odluka, kojom se utvrđuje da je posebni javni interes „društveni značaja koji se ogleda u pristupanju Crne Gore Evropskoj uniji“, samo maska iza koje se krije politički sunovrat Vade pred zahtjevima iz Hrvatske. Naime, kada Vlada nije mogla da riješi politički problem sa Hrvatskom kroz postojeći sistem i institucije (inspekciju, lokalni parlament, redovne rokove), ona je po hitnom postupku donijela dopune pomenutih zakona sa retroaktivnim dejstvom kako bi apsolutnu moć odlučivanja prebacila na sebe. To je tipična politička hajdučija kojom se teško narušava pravni poredak Crne Gore radi političkih interesa Hrvatske čime se ozbiljno ugrožavaju princip vladavine prava i javni interes.

Borba: Da li je ovim činom zvanična Podgorica legalizovala hrvatski narativ u ratovima 90-ih gdje se sukobi na prostoru bivše Jugoslavije sada predstavljaju kao tzv. velikosrpska agresija? Kako srpski narod Crne Gore da se osjeća kada njihovi izabrani predstavnici glasaju protiv dijela sopstvenog naroda?

„Velikosrpska agresija“ sa natpisa spomen-ploče u Morinju nema istorijsko utemeljenje i zapravo je govor mržnje i nastavak velikohrvatske agresije svim raspoloživim sredstvima na srpski narod kao kolektivitet. Nasuprot tome stoji činjenica, sadržana u sudskoj praksi Vrhovnog suda Republike Srbije, koja glasi: „Šteta prouzrokovana pripadnicima bivše JNA (pogibija, ranjavanje) u oružanim sukobima sa paravojnim formacijama bivših republika SFRJ, do dana njihovog međunarodnog priznanja od strane Generalne skupštine OUN, 22.maja 1992, prouzrokovana je krivičnim djelom oružane pobune iz člana 124. KZ Jugoslavije“.

Što se tiče srpskog naroda u Crnoj Gori, kome i sam pripadam, ovo što se desilo je teški neočekivani šok iz koga se teško izlazi jer su ćutanjem žestoko zakazali i „naši“.

Borba: U javnosti se često porede slučajevi Morinja i Lore, iako su ta dva slučaja potpuno različitog karaktera i da se nikako ne mogu povezivati. Borba je u više navrata pisala o oba pomenuta slučaja i razotkrivala zvjerstva koja su se događala u Splitu. Možete li našim čitaocima ponovo, kao svjedok tog vremena, približiti šta se tačno dešavalo u Morinju a šta u Lori?

Morinj je bio Sabirni centar za zarobljena i uhapšena lica tokom oružanih sukoba na dubrovačkom i hercegovačkom ratištu 1991/1992. godine. Osnovala ga je 3. oktobra 1991. godine Komanda 9. vojno-pomorskog sektora Boka Jugoslovenske narodne armije. Većina zarobljenih lica bili su pripadnici hrvatske paravojske koji su, u klasičnim terorističkim napadima na podmukao način,, samo u oktobru 1991. godine, ubili 51. pripadnika JNA iz Crne Gore. Spomen-pločom u Morinju odaje se zapravo počast njihovim živim ubicama i jednom broju civila pretežno hrvatske nacionalnosti i vojnika JNA uhapšenih zbog nediscipline. Niko od morinjskih logoraša nije ubijen niti teže povrijeđen, a islednici su bili oficiri JNA različitih narodnosti.

Nasuprot tome, u splitskom Vojno istražnom centru Lora na najsvirepiji mogući način mučeni su i ubijani zarobljeni pripadnici JNA iz nikšićko-šavničke i barske grupe, njih 21 od kojih su trojica preživjela, među kojima je i Luka Adžić, koji je poslije pola godine od izlaska iz Lore u rodnom Nikšiću preminuo od posledica najsvirepijeg mučenja u Lori gdje su mu stradali tijelo i pamćenje. Valja naglasiti da su svi crnogorski „velikosrpski agresori na Hrvatsku“ koji su dospjeli u Loru zarobljeni na teritoriji Bosne i Hercegovine.

Borba: Govoreći o odluci o promjeni imena bazena, Zoran DŽimi Gopčević bio je proslavljeni vaterpolista, a ime bazena u Kotoru nosio je na osnovu odluke lokalnog parlamenta iz 2021. godine. Hrvatska je osporavala to imenovanje zbog navoda o njegovoj ulozi u Morinju. Smatrate li da je država, mijenjajući naziv bazena zakonskim putem, nepravedno potisnula njegovo legendarno sportsko nasljeđe? Na osnovu kojih činjenica bi javnost trebalo da ocjenjuje Gopčevićevu ličnost, umjesto da se o njemu sudi isključivo kroz političke zahtjeve iz Zagreba?

Odluka Vlade da se kotorskom bazenu „Zoran DŽimi Gopčević“ utvrdi naziv „Gradski bazen – Petar 2 Petrović Njegoš“ je atak na dostojanstvo preminule vaterpolo legende i našeg saborca Zorana Gopčevića. Istovremeno to je podlo ruganje našoj slobodarskoj ikoni Njegošu koga je Vlada imenovala za čuvara kotorskog bazena. Naglašavam da to nije zakonsko mijenjanje naziva bazena jer je Ustav iznad zakona i garantuje opštini samostalnost u vršenju svojih nadležnosti među kojima je donošenj odluke o podizanju spomen-obilježja davanjem naziva javnom objektu.

Prosto rečeno, to je uzurpacija vlasti od strane Vlade koja se jasno vidi iz zakonske odredbe da ranije donijeta rješenja o uklanjanju mornjske spomen-ploče ne proizvode pravno dejstvo, a što je derogiranje Zakona o inspekcijskom nadzoru, jednog od najvažnijih sistemskih zakona kojim se čuva javni interes.

Borba: U obrazloženju odluke o ploči u Morinju navodi se poseban javni interes povezan sa pristupanjem Evropskoj uniji, dok je Hrvatska rješavanje bilateralnih sporova postavila u kontekst napredovanja Crne Gore ka članstvu. Gdje je granica između legitimnog diplomatskog uslovljavanja i pritiska na suverenu državu? I da li se, po Vašem mišljenju, ovim odlukama stvara opasan presedan da susjedna država može uticati na to kako Crna Gora imenuje svoje javne objekte i obilježava sopstvenu istoriju?

Treba otvoreno kazati da je Vlada, kada je u pitanju vanjska politika, filijala Vlade Rpublike Hrvatske. Iza pritisaka na Crnu Goru ne stoji samo Hrvatska već i njen ratno – poratni saveznik broj jedan Njemačka i njena ambasada u Crnoj Gori, ali i pojedini predstavnici evropskih institucija poput evropske komesarke za proširenje Marte Kos koja je pomogla ministrima vanjskih poslova Crne Gore i Hrvatske Ervinu Ibrahimoviću i Gordanu Grliću Radmanu da pripreme da se desi ova nacionalna bruka svojevrsnom agresijom Vlade Hrvatske na Crnu Goru.

No odgovornost je, prije drugih, na Vladi i njenom predsjedniku Milojku Spajiću koji se pokazuje kao najslabija tačka u odbrani interesa Crne Gore i njenih građana.Ne razumijem njegovo nečinjenje, odnosno loše činjenje da brani nezavisnost, pravni poredak i interese Crne Gore. O čemu se radi ? O nesposobnosti, korupciji, ucjeni ili radu za strani faktor?

Borba: Kao predsjednik Udruženja boraca ratova 90-ih, šta konkretno tražite od Vlade nakon ovih odluka? Očekujete li da se preispita postupak donošenja odluka, da se pokrene stručna i pravna rasprava o tekstu ploče u Morinju ili da se zatraži recipročan pristup Hrvatske pitanjima ratnog nasljeđa?

Uvođenje reciprociteta u bilateralnim odnosima Crne Gore i Hrvatske i, u vezi sa tim, transparentan rad Vlade i njenih pregovaračkih timova, čiji sastav treba pod hitno preispitati, su neminovnost ukolikoVlada misli da zaustavi reketiranje od strane Hrvatske.

U to se moraju mnogo snažnije uključiti predsjednik Skupštine Andrija Mandić i predsjednik Crne Gore Jakov Milatović, kao i pravosudni organi Crne Gore. Što se tiče donsenih dopuna zakona o sportu i spomen obilježjima i odluka Vlade u vezi sa tim, očekujem javno i stručno preispitivanje njihovih odredbi. Udruženje boraca ratova od 1990. godine Crne Gore, za početak, daće doprinos tome podnošenjem zahtjeva Ustavnom sudu da provjeri ustavnost pojedinih odredbi navedenih zakona i odluka. Na kraju, zbog poloma aktuelne vlasti, koja je spremna da žrtvuje svoju državu za Evropsku uniju citraću detalj iz zapisa svjetskog velikana Fjodora Mihajloviča Dostojevskog o Evropi: “I što smo se mi više, njima za ljubav,odricali svoje nacionalnosti, to su nas oni više prezirali“.