Globalno otopljenje moglo bi da izazove snažno zahlađenje na sjeveru Evrope. Razlog za brigu jeste mogućnost slabljenja ili kolapsa jedne od najvažnijih okeanskih struja na svijetu – Sjevernoatlantske struje, piše RTS.

Sjevernoatlantska struja (ili Irska struja) srednji je krak račvanja Golfske struje između 40° SGŠ i 50° ZGD, u središnjem dijelu Atlantika. To je topla morska struja koja se dalje račva u tri ogranka – sjeverni, poznat kao Irmingerova struja, južni, koji se zove Renelova struja, i središnji, ujedno najjači krak – Norvešku struju. Pored njih, od ove struje odvaja se i Portugalska struja u središnjem dijelu Atlantika.

Tokom prošle godine na Islandu su zabilježene rekordne temperature. Zbog toga su naučnici izrazili zabrinutost da bi velika atlantska struja mogla da oslabi ili kolabira i pošalje sjevernu Evropu u novo ledeno doba. Kao i veći dio Evrope, Island je 2025. godine zabilježio najtopliju godinu od početka mjerenja, dok gasovi staklene bašte nastavljaju da zagrijavaju planetu.

Zašto naučnici predviđaju „duboko zamrzavanje“ Evrope

Prema podacima islandske meteorološke službe, prosječna temperatura 2025. godine iznosila je 5,2 stepena Celzijusova. To je povećanje od 1,1 stepen u odnosu na prosjek za period od 1991. do 2020. godine, a ujedno i najviša vrijednost od kada se vrše mjerenja.

Temperature su bile „znatno iznad prosjeka“ svakog mjeseca, naročito u proljećnom periodu. Sredinom maja 2025. godine desetodnevni toplotni talas podigao je temperaturu na Islandu na 26,6 stepeni Celzijusovih.

Godišnja količina padavina bila je ispod desetogodišnjeg prosjeka u većem dijelu zemlje, ali je na mnogim lokacijama premašila prosjek iz perioda 1991–2020.

Za svaki porast temperature vazduha od jednog stepena Celzijusa atmosfera može da zadrži oko sedam odsto više vlage, što može dovesti do intenzivnijih i obilnijih padavina.

Uprkos porastu temperatura, naučnici upozoravaju da bi globalno zagrijavanje na kraju moglo da ima suprotan efekat na sjevernu Evropu.

Prijetnja uslijed mogućeg usporavanja Sjevernoatlantske meridijanske struje

Zabrinutost proizlazi iz mogućnosti brzog hlađenja uslijed poremećaja Sjevernoatlantske struje, odnosno sistema okeanskih struja koje cirkulišu Atlantikom, donoseći toplu vodu na sjever, a hladnu na jug.

Kako rast temperature ubrzava otapanje arktičkog leda i povećava priliv otopljene vode sa grenlandskog ledenog pokrivača u okean, tok struje mogao bi da bude poremećen. Upravo zahvaljujući tim strujama, klima u Evropi blaža je nego u drugim područjima na istoj geografskoj širini.

Zbog sve većeg priliva slatke vode sa Grenlanda, struja bi mogla da promijeni tok ili oslabi.

Ukoliko bi se znatno usporila ili potpuno zaustavila, moglo bi doći do naglog zahlađenja, odnosno scenarija koji naučnici nazivaju „modernim ledenim dobom“ na sjeveru Evrope.

Ekstremni klimatski scenario u Evropi

Sjevernoatlantska struja već je doživjela kolaps u prošlosti, pred kraj posljednjeg ledenog doba, prije oko 12.000 godina. Zbog potencijalnih posljedica, Nacionalno vijeće Islanda zaduženo za bezbjednost započelo je u junu 2025. godine pripreme za moguće slabljenje struje i povezane rizike.

Takav scenario imao bi ekstremne posljedice po temperature vazduha: zimske temperature na Islandu mogle bi da padnu i do minus 45 stepeni Celzijusovih, a Evropa bi mogla da se suoči sa uslovima nalik ledenom dobu.

„Ako bi se to dogodilo, Island bi postao veliki lednik“, izjavila je direktorka Meteorološkog zavoda Islanda Hildigunur Horstainson.

Kako je istakao Aleksi Numelin iz Meteorološkog instituta Finske, riječ je o jednom od mogućih scenarija. Budućnost struje ostaje neizvjesna, ali rizik treba shvatiti ozbiljno.

Potreba za hitnim mjerama

Autori istraživanja pozivaju na snažnije mjere smanjenja emisije gasova staklene bašte i ubrzanje dekarbonizacije, jer dugotrajno povećanje globalne temperature za 1,5 stepeni Celzijusovih značajno povećava rizik od takozvane klimatske tačke preokreta.

Takođe predlažu uspostavljanje sistema ranog upozoravanja koji bi objedinio satelitska osmatranja i klimatske modele za praćenje okeanskih struja, kako bi se na vrijeme reagovalo.