Iako se u javnosti često predstavljaju kao manje štetna alternativa, elektronske cigarete imaju ozbiljan efekat na ćelije koje oblažu disajne puteve. To potvrđuje rad srpskih naučnika koji je nedavno krunisan objavljivanjem naučne studije, a koji je u emisji Prvog programa Radio Beograda „U ritmu dana“ obrazložila naučni savjetnik i rukovodilac grupe za funkcionalnu genomiku i ćelijsku toksikologiju u IMGGI dr Aleksandra Divac Rankov.
Šta se dešava u plućima?
Istraživanje je sprovedeno in vitro, na ćelijskim kulturama, a fokus je bio na molekularnim mehanizmima i zdravlju ćelija pluća nakon kontakta sa parom.
„Pokazali smo da izloženost tim elektronskim cigaretama dovodi do oštećenja ćelija pluća, do toga da su proteini pogođeni najviše – da se ne sintetišu kako treba, da ih ima manje i da je njihova raznolikost smanjena“, ističe dr Divac Rankov.
Ona dodaje da su pogođene i mitohondrije, djelovi ćelije zaduženi za proizvodnju energije, te da cio proces predstavlja „veliki stres za ćelije“. Posebno zabrinjava činjenica da su promjene na proteinima trajne.
„Naši proteini pod ovim djelovanjem su trajno promijenjeni. Komponente iz tečnosti se vezuju i mijenjaju naše proteine, koji ostaju takvi i postaju ili nefunkcionalni ili toksični za ćeliju, što dodatno narušava funkcionisanje pluća“, objašnjava doktorka.
Arome kao dodatna opasnost
Tečnost za elektronske cigarete sadrži nosače (polietilenglikol i biljni glicerol) koji su bezbjedni u ishrani, ali čiji efekti pri udisanju nisu dovoljno ispitani. Uz nikotin, ključni faktor štetnosti su arome.
„Različite arome imaju vrlo različite, ali sve veoma štetne efekte na ćelije pluća. Najgora varijanta je kada imate sve zajedno i agresivne arome poput cimeta ili mentola. U našim istraživanjima, kombinacija mentola i lubenice pokazala se kao najgora“, navodi dr Divac Rankov.
Prema njenim riječima, ovi procesi – uključujući i oštećenje metabolizma lipida – direktno su uključeni u nastanak hroničnih bolesti poput astme, plućne fibroze i hronične opstruktivne bolesti pluća, a mogu povećati i rizik od kancerogeneze.
Nova epidemija među mladima
Podaci Instituta „Milan Jovanović Batut” pokazuju da djeca u Srbiji počinju da koriste elektronske cigarete već sa 11 godina, dok je najveći broj korisnika u dobi od 18 do 35 godina.
„Elektronske cigarete prave novu epidemiju pušenja i negiraju pozitivne efekte kampanja protiv klasičnog pušenja. Marketinški su predstavljene kao nešto što nije štetno, što lijepo miriše i izgleda, pa djeluju kao alternativa djeci, što je apsolutno pogrešno“, upozorava dr Divac Rankov.
Istraživanja na zebricama: Šta ostavljamo potomstvu?
Budući da su elektronske cigarete u komercijalnoj upotrebi tek od 2006. godine, dugoročni efekti na ljude još nisu poznati. Zbog toga naučnici u IMMGI koriste model sistem ribice zebrice za transgeneracijska istraživanja.
„Pratimo ribice koje su bile izložene u nultoj generaciji i posmatramo njihovo potomstvo kroz još dvije generacije da vidimo kako su im geni promijenjeni i da li postoje epigenetske modifikacije. Ono za šta bi kod ljudi trebalo 75 godina, ovdje možemo vidjeti za godinu dana“, kaže doktorka i najavljuje prve rezultate poređenja generacija za oko mjesec dana.
Kao najopasniju naviku, dr Divac Rankov u emisiji Prvog programa Radio Beograda „U ritmu dana“ ističe „dvostruko korišćenje“ – istovremenu upotrebu klasičnih i elektronskih cigareta, što je kombinacija koja se prema novim istraživanjima nikako ne preporučuje.
