Šesnaestogodišnji Dejvis Krajp preminuo je 2017. godine nakon što je popio energetsko piće. Njegova porodica tada nije znala da velika količina kofeina i drugih stimulansa može da ima tako ozbiljne posljedice. Gotovo deceniju kasnije, grupa ljekara ponovo upozorava na rizike koje energetska pića predstavljaju za djecu i tinejdžere, posebno u vrijeme kada ih sve više povezuju sa univerzitetskim sportom.

Iako su ovakvi smrtni slučajevi rijetki, ljekari širom Sjedinjenih Država godinama upozoravaju da energetska pića sadrže velike količine kofeina koje mogu ozbiljno da ugroze zdravlje djece. Mogu da izazovu nepravilan rad srca, ubrzan rad srca, poremećaje sna, dehidraciju, uznemirenost, visok krvni pritisak i napade.

Nova koalicija ljekara skreće pažnju na ove rizike nakon što su kompanija „Monster Enerdži“ i sportska konferencija američkih univerziteta „Big 12“ potpisale sponzorski ugovor. Grupa je zatražila od rukovodstva konferencije da suspenduje sponzorstvo, a od organizacije NCAA da preispita marketing energetskih pića usmjeren ka mladima.

Ljekari su u svom zahtjevu naveli smrt troje djece, među kojima je i Dejvis, šesnaestogodišnjak iz Južne Karoline.

Ljekari naglašavaju da nisu zabrinuti samo zbog kompanije „Monster“, već zbog svih energetskih pića i sličnih partnerstava.

„Djeca će sada vidjeti kako univerziteti i sportisti kojima se dive i na koje žele da se ugledaju promovišu energetska pića“, rekao je dr Metju Nelson, kardiolog iz Ajdaha koji učestvuje u ovoj inicijativi.

„Djeca će misliti da su to sportska pića, a nisu“, dodao je on.

Ljekari upozoravaju na posljedice kofeina

Različita medicinska udruženja, uključujući Američku akademiju za pedijatriju, savjetuju da djeca i tinejdžeri u potpunosti izbjegavaju energetska pića. Ipak, mnoga djeca ih i dalje konzumiraju.

Prema najnovijim rezultatima istraživanja „Monitoring budućnosti“, koje finansira američka savezna vlada, a sprovodi Univerzitet u Mičigenu, energetska pića svakodnevno konzumira 23 odsto učenika završnih razreda srednje škole, 20 odsto učenika pretposljednjeg razreda i 18 odsto učenika osmog razreda.

U zavisnosti od proizvoda, količina kofeina može da bude od 80 do 300 miligrama po porciji. Poređenja radi, šolja kafe od oko 240 mililitara sadrži približno 80 do 100 miligrama kofeina, dok ga neka gazirana pića imaju 50 miligrama ili manje.

Američka akademija za pedijatriju preporučuje da djeca uzrasta od 12 do 18 godina ograniče unos kofeina na 100 miligrama dnevno. Mlađoj djeci se ne preporučuje konzumiranje kofeina.

„Kofein i drugi stimulansi ubrzavaju rad srca i povećavaju aktivnost nervnog sistema – praktično ubrzavaju procese u organizmu, što može dovesti do njegovog preopterećenja“, objašnjava dr Tamara Henon, pedijatar iz Indijane i predsjednica komiteta Američke akademije za pedijatriju za ishranu.

Ona je to uporedila sa blenderom koji radi sve dok se motor previše ne zagrije.

„Isto može da se dogodi kada ljudima unesete stimulanse. Srce može da se iscrpi, nervni sistem može da reaguje nekontrolisano i mogu da nastanu veoma ozbiljne posljedice“, rekla je Henon.

Iako su kardiovaskularni rizici stvarni, stručnjaci Medicinskog fakulteta Univerziteta „Harvard“ navode da ne postoje naučno validni dokazi za uobičajeno uvjerenje da kofein može da uspori ili zaustavi rast.

Djeca koja već imaju zdravstvene probleme, poput visokog krvnog pritiska, posebno su izložena riziku, kaže Henon. Međutim, ozbiljne posljedice mogu da imaju i zdrava djeca koja unesu previše stimulansa. To se odnosi i na mlade sportiste.

Dodatni problem je što djeca često tokom dana konzumiraju različite vrste napitaka sa kofeinom.

To je bio slučaj i sa Dejvisom Krajpom, koji je preminuo 2017. godine. Prema tadašnjem izvještaju mrtvozornika, Dejvis nije imao prethodno oboljenje srca. Tokom dana popio je „Mauntin Dju“ i kafe-late iz „Mekdonaldsa“, a nakon energetskog pića doživio je aritmiju.

To nije bio prvi put da je Dejvis popio energetsko piće, iako ih nije redovno konzumirao.

„Razgovarali smo s njim i rekli mu da nisu zdrava“, rekao je Šon Krajp. „Nismo razumjeli da mogu da budu smrtonosna.“

Sponzorstvo pod lupom ljekara

Američko udruženje proizvođača pića, koje obuhvata „Monster“ i druge kompanije koje čine 94 odsto tržišta energetskih pića, saopštilo je da njegove članice dobrovoljno na deklaracijama navode količinu kofeina. Na proizvodima se nalaze i upozorenja da nisu namijenjeni djeci, trudnicama i dojiljama, kao ni osobama osjetljivim na kofein.

Kompanije takođe ne prodaju niti reklamiraju energetska pića u osnovnim i srednjim školama.

Kompanija „Monster Enerdži“ saopštila je da se kofein i drugi sastojci koji se koriste u njenim pićima nalaze i u velikom broju drugih prehrambenih proizvoda.

„Glavna energetska pića prodaju se širom svijeta više od 30 godina, a više od 100 milijardi energetskih pića prodato je i bezbjedno konzumirano širom svijeta“, navela je kompanija.

Ugovor između „Big 12“ i „Monster Enerdžija“ predviđa da se zajednički logo nađe na dresovima za američki fudbal i košarku, terenima, kao i na digitalnim platformama i društvenim mrežama.

„Kategorija energetskih pića nije nova u univerzitetskom sportu“, saopštila je konferencija „Big 12“, dodajući da kompanije koje proizvode pića stalno traže načine da dopru do ljubitelja sporta.

NCAA nema ovlašćenje da reguliše sponzorske ugovore konferencija ili univerziteta, navela je glavna medicinska službenica te organizacije dr Dina Kazijero u pismu upućenom grupi ljekara.

Ona je navela da NCAA univerzitetima obezbjeđuje edukativne materijale o kofeinu i zdravlju studenata-sportista. Kofein je takođe bio tema kojom se bavio jedan od komiteta NCAA, koji je nedavno angažovao savjetodavnu grupu za pitanja zdravlja srca.

Kako zaštititi djecu

Kako bi zaštitili djecu, nastavnici i treneri mogu da ih edukuju o opasnostima prekomjernog unosa kofeina, kao i o razlici između energetskih i sportskih pića, navode američki Centri za kontrolu i prevenciju bolesti.

Sportska pića namijenjena su nadoknadi vode i elektrolita izgubljenih znojenjem tokom fizičke aktivnosti.

Roditelji i drugi odrasli takođe mogu da budu primjer djeci tako što neće konzumirati energetska pića pred njima.

Na redovnim pregledima roditelji bi trebalo da razgovaraju sa pedijatrima o svim napicima koje njihova djeca konzumiraju, savjetuje Henon, koja porodicama često poručuje: „Razmislite šta pijete.“

Šon Krajp smatra da bi dijeljenje priča poput njegove moglo da pomogne djeci da shvate da energetska pića nisu za njih.

„Samo se molimo da roditelji iskoriste naše priče, naše tragedije i našu tugu kako bi uticali na sopstvenu djecu“, rekao je Krajp.