Na fotografiji kadrovi jugoistočnog Balkana otkrivaju gigantski, hipnotišući mliječnozeleni vrtlog koji se širi duž vodene površine. Ovaj prirodni fenomen, iako na prvi pogled podsjeća na eksplozivno cvjetanje algi ili opasno hemijsko zagađenje, u suštini predstavlja veličanstvenu manifestaciju prirodnih sila: sadejstvo vjekovne erozije, podzemnih hidroloških tokova i karakterističnih atmosferskih prilika kakve vladaju u ovom dijelu Sredozemlja.
Da bi se razumjela priroda ovog nebeskog prizora, neophodno je zaroniti u geološku prošlost Balkanskog poluostrva.
Skadarsko jezero je najveći relativno plitki vodeni basen u Južnoj Evropi. U zavisnosti od godišnjeg doba i intenziteta padavina, njegova površina varira od 360 pa sve do 520 kvadratnih kilometara. Državna granica ga dijeli u odnosu od približno 65 prema 35 odsto u korist Crne Gore, dok istočni dio akvatorije prirodno pripada Albaniji, piše Live Science.
Međutim, ono što ovo jezero čini geološkim unikatom je činjenica da je ono takozvana kriptodepresija. To znači da se znatan dio jezerskog dna nalazi ispod nivoa Svjetskog okeana dok se njegova površina uzdiže iznad nivoa mora. Skadarski basen je tipičan karstni sistem. Formiran još tokom kenozojske ere, prije više desetina miliona godina, ovaj prostor je nekada bio složena mreža podzemnih pećina i kanala sačinjenih od tektonski osjetljivih, lako rastvorljivih stijena. Tokom milenijuma, uslijed djelovanja vode, tavanice tih pećina su se urušile, stvarajući prostrano jezersko dno kakvo danas poznajemo.
Tajna zelenog spiralnog plesa
Snimak iz svemira upravo prikazuje rezultat tog istog procesa kojim je jezero i nastalo. Tokom kasne zime i ranog proljeća, kada dolazi do naglog topljenja snijega na visokim masivima Prokletija i Dinarida, rijeka Morača donosi ogroman volumen svježe vode. Zajedno sa ovom bujicom, sa okolnih planina u jezero dospijevaju tone fino dispergovanog mineralnog taloga. Pretežno sastavljen od čestica krečnjaka i dolomita, ovaj sediment ostaje suspendovan u gornjim slojevima vode. Kada se takve suspenzije susretnu sa snažnim površinskim vjetrovima i prirodnim hidrodinamičkim strujama nastaje gigantski vrtlog.
Mineralne čestice reflektuju sunčevu svjetlost u specifičnom spektru, zbog čega jezero posmatrano sa visine od nekoliko stotina kilometara dobija svoju prepoznatljivu, nadrealnu mliječnozelenu nijansu.
Pored geološke specifičnosti, Skadarsko jezero je vjekovima bilo poprište značajnih istorijskih događaja. Jezero je bogato brojnim ostrvima koja čuvaju tragove prošlih epoha. U pitanju su ostrvo Beška, tvrđava Grmožur i olupina broda Skenderbeg, na zapadnoj obali jezera, koji uz same trske, leži istorijski svjedok Drugog svjetskog rata. Parobrod koji su zaplijenile italijanske okupacione snage potopili su lokalni partizani 1942. godine.
Poslednje pribježište balkanskog pelikana
Ipak, najveća vrijednost Skadarskog jezera leži u njegovoj biološkoj raznovrsnosti. Kao zaštićeno područje od međunarodnog značaja jezero predstavlja jedan od najvažnijih ornitoloških rezervata u Evropi. Na njegovim tresetištima i ugušćenim sastojinama lopoča i kasanje živi preko 280 vrsta ptica. Među njima posebno mjesto zauzima kudravi pelikan simbol ovog jezera i jedna od najvećih ptica plivačica na svijetu, čija se kolonija upravo zahvaljujući strogim mjerama zaštite uspjela obnoviti posljednjih godina.
Istraživanja su potvrdila da je Skadarsko jezero dom za čak 50 vrsta slatkovodnih puževa, od kojih su mnogi endemski što ga čini svjetskim rekorderom po biodiverzitetu ove grupe organizama.
Snimak Međunarodne svemirske stanice tako predstavlja mnogo više od fascinantne fotografije. On je podsjetnik na to koliko su prirodni procesi, istorijsko nasljeđe i biološka bogatstva na Balkanu duboko isprepleteni i koliko je važno sačuvati ove jedinstvene prostore za generacije koje dolaze.
