Naučnici su nove nalaze opisali kao “izuzetno zabrinjavajuće”, upozoravajući da bi kolaps ovog sistema imao katastrofalne posljedice po Evropu, Afriku i Ameriku.
Šta je AMOC i zašto je važan?
Sistem okeanskih struja poznat kao AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation) predstavlja osnovni stub globalnog klimatskog sistema. Već je poznato da je on trenutno na najslabijoj tački u posljednjih 1.600 godina kao direktna posljedica klimatske krize. Još 2021. godine istraživači su identifikovali znake kritične tačke preokreta, a geološka istorija Zemlje potvrđuje da je ovaj sistem i u prošlosti doživljavao kolapse.
AMOC funkcioniše tako što prenosi toplu tropsku vodu ka Evropi i Arktiku, gdje se ona hladi i tone, formirajući duboku struju koja se kreće u suprotnom smjeru. Eventualni prekid ovog ciklusa pomjerio bi zonu tropskih kiša od koje zavise milioni ljudi radi uzgoja hrane. Pored toga, zapadna Evropa bi bila osuđena na ekstremno hladne zime i razorne ljetnje suše, dok bi nivo mora na Atlantiku porastao za 50 do 100 centimetara.
Modeli koji najavljuju najgore su najtačniji
Klimatolozi koriste desetine različitih kompjuterskih modela za procjenu buduće klime. Međutim, kada je u pitanju složeni AMOC sistem, predviđanja variraju – od scenarija koji ne vide dalje usporavanje do 2100. godine, do onih koji predviđaju drastičan pad od 65 odsto, čak i ako se emisije ugljenika postepeno svedu na nulu.
Novo istraživanje kombinovalo je direktna okeanografska posmatranja sa postojećim modelima kako bi se došlo do pouzdanijih scenarija. Nova procjena ukazuje na usporavanje od 42 do 58 odsto do 2100. godine, što je nivo koji se smatra gotovo sigurnim putem ka potpunom kolapsu sistema.
“Utvrdili smo da će AMOC oslabiti više nego što se očekivalo na osnovu prosjeka svih klimatskih modela. To znači da smo mnogo bliže tački bez povratka”, izjavio je za Guardian dr Valentin Portman iz istraživačkog centra Inria Bordeaux Sud-Ouest u Francuskoj, koji je predvodio studiju.
Prelomna tačka već sredinom vijeka?
Profesor Štefan Ramstorf sa Instituta za istraživanje klimatskih uticaja u Potsdamu naglasio je važnost ovih rezultata: “Ovo je značajan i veoma uznemirujući ishod. Pokazuje da su ‘pesimistični’ modeli zapravo najrealističniji jer se najbolje poklapaju sa podacima sa terena”.
“Sve više sam zabrinut da bismo kritičnu tačku kolapsa AMOC-a – trenutak nakon kojeg su promjene nepovratne, mogli dostići već sredinom vijeka. To nije daleka budućnost”, dodao je Ramstorf.
Ramstorf, koji proučava AMOC punih 35 godina, naglašava da se kolaps mora izbjeći “po svaku cijenu”.
“To sam tvrdio čak i kada smo mislili da je vjerovatnoća oko pet odsto, jer je rizik ogroman s obzirom na posljedice. Sada se čini da je ta vjerovatnoća veća od 50 odsto. Najdramatičnije i najradikalnije klimatske promjene u posljednjih 100.000 godina dogodile su se upravo kada je AMOC promijenio svoje stanje”, zaključuje.
