Nakon igranja tenisa iznenada je osjetio bol u lijevoj ruci.

“Otišao sam u bolnicu i tada mi je postavljena dijagnoza: melanom”, priča jedan pacijent iz Njemačke. On dobro zna da se tumor, čak i kada se ukloni, može vratiti ili stvoriti metastaze.

Ovaj rizik je veoma visok kod melanoma, koji se naziva i crni rak kože. Pacijent je zato odlučio da učestvuje u studiji koja ispituje može li mRNA vakcina protiv melanoma smanjiti rizik od recidiva. Cilj vakcinacije je “trenirati” imunitet da prepozna i uništi ćelije tumora, piše DW.

Efekat vidljiv i nakon pet godina

“Znamo da se kod praktično svakog pacijenta sa zdravim imunitetom, koji oboli od melanoma, već odvija imunološki napad – odbrambeni sistem već pokušava da napadne i uništi te ćelije”, objašnjava Kristofer Gebhart iz Klinike za dermatologiju na Univerzitetskoj klinici Hamburg Ependorf (UKE). Gebhart je rukovodilac hamburškog dijela takozvane studije faze 3, koja je trenutno u toku. On ističe da te imunološke reakcije sada treba dodatno pojačati.

Prva, manja studija faze 2, u kojoj je učestvovalo 157 pacijenata, već nakon dvije godine pokazala je da kombinacija imunoterapije i mRNA vakcine znatno efikasnije smanjuje rizik od povratka bolesti nego sama imunoterapija.

Tokom tog istraživanja pacijentima sa crnim rakom kože najprije je uklonjen melanom. Nakon toga su svi primili ljekove putem infuzije, odnosno imunoterapiju. Dvije trećine pacijenata je pored toga dobilo i mRNA vakcinu, koja je bila prilagođena njihovom tumoru. Sada, nakon pet godina, objavljeni su novi rezultati koji pokazuju da rizik od recidiva ostaje smanjen i na duge staze.

Vakcina u kombinaciji sa imunoterapijom

Ove mRNA studije povezuju dva koncepta koja se oslanjaju na imunitet. Tokom infuzije pacijentima se daju takozvani inhibitori kontrolnih tačaka (checkpoint inhibitori) koji aktiviraju odbrambeni sistem.

„Znamo da su ti ljekovi efikasni, ali vjerovatno samo kod jednog dijela pacijenata, otprilike kod polovine. Druga polovina je izgleda otporna na ovu vrstu imunoterapije“, kaže Gebhart.

Uloga mRNA vakcine je dopunjavanje ovih inhibitora tako što će imunološkom sistemu tačno „pokazati“ gdje se nalaze ćelije raka.

Individualna mRNA vakcina za svakog pacijenta

Liječenje traje godinu dana. „Upravo sam primio petu infuziju i treću vakcinu. Kod samih vakcina nisam osjetio apsolutno ništa“, priča pacijent koji učestvuje u aktuelnoj studiji. „Osetio sam samo blag bol na mjestu uboda, bez ikakvih drugih tipičnih reakcija.“

mRNA vakcina se proizvodi pojedinačno za svakog pacijenta, na osnovu njegovog tumora. Uzorak tkiva se šalje proizvođaču vakcine, kompaniji Moderna, gdje se dešifruje genetski kod ćelija tumora i upoređuje sa zdravim ćelijama tijela.

Dermatolog Gebhart objašnjava da se u tome krije tajna programera i proizvođača. Oni sa liste genetskih promjena biraju one koje sadrže informacije o strukturama proteina koje imunitet najbolje prepoznaje – takozvane neoantigene. U ovom slučaju bira se između 20 i 34 različita neoantigena koji se zatim daju pacijentu.

Veći broj pacijenata ostao zdrav

Sada, pet godina kasnije, ponovo je provjereno zdravstveno stanje učesnika faze 2 ove studije kako bi se utvrdilo kod koga se rak vratio, a kod koga nije. Analiza podataka pokazala je da efekat traje dugo ako imunitet uspješno nauči kako da se bori protiv tumora.

“Vidimo da ovo nije privremen efekat”, kaže Ralf Gucmer, direktor Univerzitetske klinike za kožne bolesti u Mindenu. Zabilježeno je manje recidiva i udaljenih metastaza. “To znači da više pacijenata ostaje zdravo, iako bi bez ove terapije imali visok rizik od povratka bolesti.” Gucmer naglašava da su ovo prvi podaci koji dokazuju da efekat traje i nakon pet godina.

To saznanje je učvrstilo velika očekivanja koja ljekari imaju od mRNA vakcina. Gebhart je takođe optimista: “Tehnologija mRNA vakcina mogla bi revolucionarno da promijeni liječenje melanoma i omogući nam izlječenje znatno većeg broja pacijenata nego do sada.”

Vakcina još nije odobrena i biće skupa

Međutim, ova vakcina protiv melanoma još uvijek nije odobrena za široku upotrebu. Preduslov za odobrenje je da velika studija faze 3, u kojoj učestvuje više od 1.000 pacijenata, potvrdi ove pozitivne rezultate. Ishod tog istraživanja očekuje se najranije na jesen.

Čak i ako vakcina bude odobrena, ostaje problem njene cijene. “To sigurno neće biti jeftina terapija”, upozorava Gebhart. Izuzetno su skupi jednogodišnja terapija inhibitorima, kao i individualna proizvodnja, priprema i sprovođenje same mRNA vakcinacije. Ovaj stručnjak procjenjuje da bi cena mogla da bude veća od 100.000 eura po pacijentu na godišnjem nivou. Do sada je u medicini zabilježeno veoma malo usluga koje su toliko skupe.