Problemi su zabilježeni u Irskoj, Švedskoj, Belgiji, Luksemburgu, Holandiji i Estoniji, manje od mjesec dana nakon sličnog napada u Francuskoj, gdje su stotine supermarketa pretrpjele ozbiljnu štetu.

Kako prenosi Skaj njuz, hakeri su ciljali elektronske sisteme za kontrolu temperature, koji omogućavaju daljinsko upravljanje rashladnim uređajima.

Frižideri se zagrijali na 50 stepeni

Jedan od najteže pogođenih objekata nalazi se u Stokholmu, gdje su zaposleni u supermarketu ICA zatekli potpuno neupotrebljive zamrzivače.

Menadžerka prodaje Engla Ingval ispričala je da se napad dogodio oko dva sata poslije ponoći, a da su zaposleni problem otkrili tek u 5.30 ujutru.

“Dogodio se sajber napad i svi naši zamrzivači dostigli su temperaturu od 50 stepeni. Sve je uništeno”, rekla je Ingval.

Na jednom od objekata ovog trgovinskog lanca istaknuto je i obavještenje kupcima da su svi zamrzivači van funkcije zbog hakerskog napada.

Švedski nacionalni centar za sajber bezbjednost saopštio je da istražuje više sličnih incidenata. Osim lanca ICA, pogođeni su i objekti kompanije Coop, koja je prijavila probleme u šest prodavnica.

Napadi i u Irskoj, Belgiji i Holandiji

Irski trgovinski lanac SuperValu, treći po veličini u toj zemlji, potvrdio je da je sajber incident pogodio rashladne uređaje određenog modela u 13 od ukupno 223 prodavnice.

Kompanija je zbog predostrožnosti privremeno povukla iz prodaje rashlađene i zamrznute proizvode.

Slična situacija zabilježena je i u Belgiji i Luksemburgu, gdje su problemi sa sistemima za hlađenje pogodili desetine prodavnica kojima upravlja kompanija Ahold Delhaize.

Trgovinski lanac Carrefour saopštio je da je napad uticao na 15 od približno 700 prodavnica u Belgiji, dok je kompanija Colruyt prijavila probleme u pet objekata Spar.

Čak je i IKEA potvrdila da je jedan njen objekat u Belgiji bio pogođen, uz napomenu da se provjerava da li je bilo problema i na drugim lokacijama.

Prema navodima holandskih medija, danska inženjerska kompanija Danfoss saopštila je da je u Holandiji pogođeno 17 objekata.

U Estoniji je, prema informacijama dobavljača rashladne opreme Kitman Coldtech, u jednom supermarketu temperatura takođe bila podešena na 50 stepeni.

Mesaru propalo meso vrijedno 15.000 eura

Posebno veliku štetu pretrpjela je jedna mesara u belgijskom mestu Hove, južno od Antverpena.

Vlasnik lanca mesara De Laet & Van Haver, Luk de Lat, ispričao je da ga je oko 3.30 ujutru probudio zaposleni i obavijestio da nešto nije u redu sa rashladnim sistemom.

Kada je stigao u prodavnicu, zatekao je frižidere čija je temperatura porasla na čak 18 stepeni Celzijusa.

Zbog kvara je propalo meso procijenjene vrijednosti od oko 15.000 eura.

“To je veoma zastrašujuće. Oni upadaju u sistem koji bilježi temperaturu i mogu da ga programiraju na daljinu”, rekao je vlasnik mesare.

Direktor belgijske kompanije Sabcobel, Stefan Mulens, potvrdio je da je riječ o sajber napadu tokom kojeg su rashladni uređaji prebačeni u režim odmrzavanja.

Belgijsko tužilaštvo pokrenulo je krivičnu istragu povodom napada na tamošnje supermarkete.

Sličan napad pogodio Francusku

Ovo nije prvi put da se evropski trgovinski lanci suočavaju sa ovakvom vrstom sajber napada.

U oktobru su hakeri uspjeli da poremete rad rashladnih sistema u stotinama francuskih supermarketa.

Temperatura u pojedinim uređajima tada je dostigla čak 50 stepeni, a zabilježeni su i požari.

Kompanija Les Mousquetaires, vlasnik trgovinskog lanca Intermarché, saopštila je da je oko 150 njenih prodavnica bilo pogođeno i da su velike količine namirnica morale da budu bačene.

Probleme je prijavio i francuski lanac Monoprix, koji je naveo da je incident uticao na približno pet odsto njegovih 490 objekata.

Ko stoji iza napada?

Za sada nijedna hakerska grupa nije preuzela odgovornost za incidente, a nadležni organi nisu saopštili ko bi mogao da bude organizator.

Novi napadi ponovo su otvorili pitanje bezbjednosti uređaja povezanih na internet, posebno onih kojima je moguće upravljati na daljinu.

Savremeni sistemi za hlađenje, grijanje i upravljanje objektima sve češće se kontrolišu putem računarskih mreža, što olakšava njihovo održavanje, ali istovremeno otvara prostor za zloupotrebe.

Stručnjak za sajber bezbednost Tom Hegel iz kompanije SentinelOne objašnjava da su trgovinski lanci posebno osjetljivi na ovakve incidente jer koriste veliki broj povezanih uređaja.

Prema njegovim rečima, sajber napadi najčešće su motivisani iznudom novca, političkim ciljevima ili djelovanjem grupa povezanih sa državama.

Međutim, činjenica da u najnovijim slučajevima nisu zabilježeni zahtjevi za isplatu novca mogla bi da ukazuje na sabotažu, iako motiv još nije utvrđen.

“Maloprodaja je laka meta jer trgovinski lanci koriste ogroman broj sistema za kontrolu hlađenja, upravljanje zgradama, pristup objektima i naplatu. Marže u trgovini hranom su male, a roba može da propadne za svega nekoliko sati, zbog čega svaki prekid brzo izaziva štetu koja je vidljiva javnosti”, objasnio je Hegel.

Evropske vlasti upozoravaju na nove rizike

Predstavnici Evropske komisije ocijenili su da ovi incidenti pokazuju koliko je važno unaprijediti sajber bezbjednost u čitavoj Evropskoj uniji.

Evropski komesar zadužen za pitanja hrane upozorio je da lanci snabdijevanja moraju biti sposobni da izdrže sajber napade i brzo na njih reaguju.

Iako su posljednji incidenti podstakli zabrinutost zbog mogućih hibridnih napada u Evropi, nadležni za sada nisu utvrdili ko stoji iza njih niti da li su međusobno povezani.

Moskva je ranije više puta negirala umiješanost u sabotaže i operacije hibridnog ratovanja.

Istrage se nastavljaju, dok pogođeni trgovinski lanci rade na ponovnom uspostavljanju rashladnih sistema i procjeni ukupne materijalne štete.