Temperature površine mora u ekvatorijalnom dijelu Tihog okeana već su premašile najviše vrijednosti zabilježene tokom svih prethodnih epizoda El Ninja, a očekuje se da će ovaj klimatski fenomen dostići vrhunac tek krajem jeseni ili početkom zime, piše Euronews.
Prema procjenama stručnjaka, između juna 2026. i februara 2027. godine ekstremne vrućine povezane sa El Ninjom mogle bi da doprinesu dodatnih 451.000 smrtnih slučajeva. Dodatno zagrijavanje povećava i rizik od ekstremnih vremenskih pojava, poput šumskih požara i poplava.
Tokom prethodnih epizoda El Ninja povećan rizik od poplava zabilježen je u Južnoj Americi, na jugu SAD, u istočnoj Africi i centralnoj Aziji. Istovremeno, suše i rizik od šumskih požara rastu u velikim djelovima Australije, na sjeveru Južne Amerike i u pojedinim azijskim zemljama, poput Indonezije.
U Evropi su, međutim, vremenski uticaji El Ninja uglavnom mnogo posredniji i manje izraženi. Ovaj prirodni fenomen mogao bi da poveća vjerovatnoću nestabilnijih vremenskih prilika krajem godine, uključujući blažu, kišovitiju i vetrovitiju jesen i početak zime.
Zašto onda rastu strahovanja da bi Evropu ove zime mogao da zahvati snažan talas hladnoće?
Šta je iznenadno stratosfersko zagrijavanje?
Tokom svake zime, na velikoj visini u stratosferi, snažni zapadni vjetrovi kruže oko pola. Stratosfera se prostire na visinama od približno 10 do 50 kilometara iznad Zemljine površine.
Ova pojava poznata je kao stratosferski polarni vrtlog (SPV), koji kruži oko hladnog vazduha iznad Arktika.
Međutim, nakon dostizanja vrhunca El Ninja, polarni vrtlog može da oslabi. Time se povećava vjerovatnoća pojave iznenadnog stratosferskog zagrijavanja (SSW), što bi posljedično moglo da poveća mogućnost prodora hladnog vazduha.
Do iznenadnog stratosferskog zagrijavanja dolazi kada temperature u stratosferi naglo porastu, i to za čak oko 50 stepeni Celzijusa u svega nekoliko dana.
Kada hladan vazduh iz viših slojeva stratosfere počne da se raspoređuje, to može da utiče na oblik mlazne struje, odnosno snažnih vazdušnih strujanja na velikim visinama, dok se hladan vazduh spušta iz stratosfere u troposferu.
“Ovakva situacija se obično formira iznad sjevernog Atlantika i Skandinavije”, navodi britanska meteorološka služba “Met Office”.
“To znači da bi sjeverna Evropa, uključujući Ujedinjeno Kraljevstvo, mogla da se suoči sa dugotrajnim periodom suvog i hladnog vremena, dok će na jugu Evrope vrijeme uglavnom biti blaže, kišovitije i vjetrovitije. Na granici između ovih područja razvijaju se hladni istočni vjetrovi, a u pojedinim slučajevima pad temperature dovodi do sniježnih padavina”, dodaje se.
Da li će El Ninjo donijeti “duboko zamrzavanje” Evrope?
Pojedini mediji posljednjih dana upozoravaju da bi Evropu mogao da pogodi izuzetno snažan talas hladnoće, zbog mogućnosti da El Ninjo dostigne vrhunac i oslabi polarni vrtlog.
Ipak, na zimske vremenske prilike u Ujedinjenom Kraljevstvu i kontinentalnoj Evropi utiče širok spektar faktora, uključujući klimatske promjene izazvane ljudskim aktivnostima.
Tako je istraživanje Univerziteta u Njukaslu iz 2025. godine pokazalo da sagorijevanje fosilnih goriva ubrzava promjene u količini zimskih padavina u Ujedinjenom Kraljevstvu i Evropi, i to gotovo 25 godina ranije nego što se očekivalo.
Mnogi faktori koji utiču na vremenske prilike u Evropi ne mogu pouzdano da se predvide toliko unaprijed. Meteorolozi, zapravo, mogu sa pouzdanošću da prognoziraju pojedinačne epizode iznenadnog stratosferskog zagrijavanja tek oko nedjelju dana unapred.
“Iako postoji poznata veza između El Ninja i hladnijeg završetka zime u Ujedinjenom Kraljevstvu, takav ishod nipošto nije zagarantovan”, izjavio je za Euronews Earth Grejem Medž, portparol britanske meteorološke službe “Met Office” zadužen za klimatska pitanja.
“Na zimske vremenske prilike u Ujedinjenom Kraljevstvu utiče mnogo različitih faktora, uključujući El Ninjo. Zimska prognoza zavisi od međusobnog odnosa i ravnoteže tih faktora, a ne samo od jednog”, zaključio je Medž.
