Muzika

To što danas puni 80 godina za Šer vjerovatno nije mnogo važno – baš kao što su joj oduvijek malo važne bile konvencije i očekivanja koja su drugi imali od nje. Neustrašivost ju je učinila jednom od najvećih ikona pop muzike.

Pored njenog jedinstvenog i svima odmah prepoznatljivog kontraalt-glasa, njena svestranost i spremnost da isproba nove stvari prije svega je ono što je navelo umjetnike kao što su Lejdi Gaga ili Bijonse da je navedu kao uzor.

„Kraljica povratka“

Tokom sedam decenija, pjesme Šer zauzimale su prva mjesta na raznim američkim Bilbord-listama (Hot 100, Adult Contemporary, Dance Club Songs). Osim nje, samo su još „Rolingstonsi“ postigli takav podvig.

Sve je počelo 1965. godine sa klasikom I Got You Babe – duetom s njenim tadašnjim mužem, Sonijem. A nedavno se, krajem 2023, sa pjesmom DJ Play a Christmas Song popela na prvo mjesto i na top-listi “Dance/Electronic Songs” i na listi “Adult Contemporary”.

List Njujork tajms Šer je jednom nazvao „Kraljicom povratka“. U svojim memoarima, o povratku na scenu rekla je sljedeće:

„Hiljadu puta je teže vratiti se, nego postati slavan. Postati slavan je teško, ali povratak je skoro nemoguć.“

Ali, kao što je dokazala – samo „skoro nemoguć“.

Šer kao trendseterka…

I u svijetu mode, Šer je više puta postavljala nove trendove. Šezdesetih godina prošlog vijeka su, na primjer, ona i njen muž Soni pretvorili pantalone zvoncare – stil koji su ranije nosili isključivo američki marinci – u vjerovatno najznačajniji modni element hipi kulture. Uparila ih je sa topovima koji su otkrivali stomak, što je bila još jedna novina u to vrijeme.

To je izazvalo negodovanje među mnogim konzervativcima. U to vrijeme su par Soni i Šer odbili da prime u uglednom londonskom hotelu Hilton – njihova garderoba je jednostavno smatrana previše nekonvencionalnom.

Ali to je bio samo početak. U televizijskim emisijama koje je vodila tokom 70-ih, Šer je nosila odjeću kostimografa Boba Makija, a mijenjala ju je i po 30 puta tokom emisije. Pritom su ti komadi često bili veoma smjeli – s dubokim izrezima, od providne tkanine, sa cirkonima… Testirala je granice onoga što je dozvoljeno na televiziji.

Na Met Gala večeri 1974. godine, nosila je Makijevu „Golu haljinu“ – usku haljinu od potpuno providne likre boje kože, ukrašenu cirkonima, šljokicama i bijelim perjem duž rukava i rubova.

Haljina je stvarala optičku iluziju da je Šer potpuno gola, odnosno da je prekrivena samo blistavim kristalima. To je ostalo kultni dio modne istorije – i ono što zvijezde i danas vole da oponašaju.

…i neko ko se ne boji skandala

Šer je 1975, obučena u „golu haljinu“, krasila naslovnu stranu časopisa Tajm. Naslovnica je u to vrijeme smatrana toliko skandaloznom, da je nekoliko gradova u SAD zabranilo prodaju, a u nekim drugim mjestima časopis se prodavao samo „ispod pulta“. Naravno, rasprodat je svuda i to za samo nekoliko sati.

Svako ko je narednih godina pomislio da se Šer konačno smirila, najkasnije 1989. shvatio je da je pogriješio. Njen povratak na svjetsku muzičku scenu s pjesmom If I Could Turn Back Time – koju je u početku odbila da pjeva, jer joj se nije dopala – uspio je prije svega zbog video-spota. U njemu je Šer pjevala na bojnom brodu dok je oduševljeno bodre (pravi) američki marinci, a na sebi je imala kožnu jaknu i ispod nje samo prozirni, mrežasti bodi sa dvije crne trake u obliku slova V na prednjoj strani koje pokrivaju njene intimne djelove.

To je bio jedan od najvećih skandala u istoriji popa. Smatrajući da je takav sadržaj neprikladan za maloljetnike, MTV je emitovanje spota prebacio na kasne noćne sate.

Bio je to potez koji je, ironično, rezultirao ogromnim povećanjem gledanosti njihovog noćnog programa. Čak je i dizajner Bob Maki smatrao da je kostim „previše vulgaran“ – kako je kasnije ispričao u jednom dokumentarcu.

Šer je, ipak, ostala pri tome. U godinama koje su uslijedile na više koncerata nastavila je da nosi tu „odjevnu kombinaciju sa trakom“, ili njene varijacije. Sasvim prikladno, to je nosila čak i 2010. godine na dodjeli MTV nagrada – onda kada je uručivala nagradu Lejdi Gagi.

Autotjun – „Efekat Šer“

Godine 1998, nakon muzički prilično mirne decenije, Šer se još jednom spektakularno vratila na scenu. Dens-numera Believe postala je najveći hit njene karijere, jer se usudila da uradi nešto bez presedana – da sasvim otvoreno upotrijebi „autotjun“ tehnologiju (AutoTune).

Taj softver do tada se koristio u studijima samo za suptilno popravljanje nota koje bi ispale iz tonaliteta. Šer i njen tim su, međutim, to koristili kao stilski uređaj da bi izobličili njen glas i dali mu robotski kvalitet.

Šefovi izdavačke kuće nisu baš bili ubijeđeni da je to dobra odluka, ali Šer je ostala čvrsta: „To možeš da promijeniš samo preko mene mrtve“, poručila im je.

Believe se popeo na prvo mjesto top-lista u 23 zemlje i postala himna LGBTQ+ zajednice, a Šer je obavila pionirski posao: Autotjun, poznat i kao „Efekat Šer“, postao je stilski element koji definiše žanrove kao što su dens, hip-hop, rep i R&B.

A danas? Godine 2024, nakon što je više puta izrazila svoju frustraciju zbog toga što su je zaobišli, konačno je primljena u „Kuću slavnih rokenrola“. Iste godine objavila je i prvi tom svojih memoara – koji su se, naravno, našli na prvom mjestu liste bestselera Njujork tajmsa.

A onima koji se zgražavaju zbog njenog 40 godina mlađeg partnera, prošlog novembra je u jutarnjem programu na Si-Bi-Esu, poručila: „Drugi ljudi ne žive moj život.“