Istraživanje sa Univerziteta Kalifornije u Riversajdu, objavljeno 24. januara u časopisu “Nature Communications”, otkriva nove detalje o parazitu Toxoplasma gondii, uzročniku toksoplazmoze.
Kako se ljudi zaraze toksoplazmozom
Do infekcije najčešće dolazi konzumacijom nedovoljno termički obrađenog mesa ili kontaktom sa kontaminiranim tlom i izmetom mačaka.
Većina zaraženih osoba nema nikakve simptome, ali parazit, kada jednom uđe u tijelo, u njemu može ostati čitav život.
Parazit koji se skriva u mozgu i mišićima
Toxoplasma gondii se štiti stvaranjem sitnih cista, najčešće u mozgu i mišićima. U svakoj cisti mogu se nalaziti stotine uspavanih parazita koji godinama miruju.
Kod osoba sa oslabljenim imunitetom ti paraziti mogu ponovo da se aktiviraju i izazovu ozbiljne zdravstvene probleme poput oštećenja mozga ili vida. Infekcija tokom trudnoće posebno je opasna jer može ugroziti razvoj fetusa.
Ciste nisu „tiho sklonište”, već aktivni centar
Naučnici su decenijama smatrali da se u svakoj cisti nalazi samo jedna neaktivna vrsta parazita. Međutim, zahvaljujući naprednoj analizi pojedinačnih ćelija, istraživači su otkrili da svaka cista sadrži više različitih tipova parazita – i da svaki ima svoju ulogu.
„Otkrili smo da cista nije samo mirno skrovište, već aktivni centar sa različitim vrstama parazita zaduženim za preživljavanje, širenje i ponovnu aktivaciju”, ističe vođa istraživanja prof. Ema Vilson.
Zašto ljekovi ne djeluju
Ciste nastaju postepeno, pod pritiskom imunološkog sistema. Imaju čvrstu spoljašnju ovojnicu i ispunjene su spororastućim oblicima parazita koji se nazivaju bradizoiti.
Ciste se najčešće nalaze u neuronima, ali i u srčanom i skeletnom mišićju, što objašnjava zašto se ljudi mogu zaraziti konzumacijom mesa.
Kada se jednom formiraju, ciste postaju otporne na sve postojeće terapije i trajno ostaju u tijelu. Trenutni ljekovi mogu suzbiti brzorastući oblik parazita, ali ne mogu uništiti ciste.
Ponovna aktivacija može biti veoma opasna
Kada se ciste „probude”, spori paraziti prelaze u brzorastući oblik – tahizoite – koji se mogu širiti tijelom i izazvati teška stanja poput toksoplazmatskog encefalitisa ili gubitka vida usled oštećenja mrežnjače.
Istraživački tim je u eksperimentu na miševima, koji vjerno oponaša prirodnu infekciju, otkrio da se u svakoj cisti nalazi najmanje pet različitih podtipova bradizoita.
Novi pravac u liječenju toksoplazmoze
Životni ciklus toksoplazme dugo se posmatrao previše pojednostavljeno, kao prelaz između dva stadijuma, objašnjava dr Vilson. Ovi rezultati pokazuju da je stvarnost mnogo složenija.
Identifikovanjem različitih tipova parazita unutar cista, naučnici su dobili jasniju sliku o tome koji su najodgovorniji za ponovnu aktivaciju i oštećenja. To bi moglo da objasni zašto dosadašnji pokušaji razvoja ljekova nisu bili uspešni, ali i da otvori vrata preciznijim terapijama.
Poseban rizik u trudnoći
Toksoplazmoza je već dugo povezana sa komplikacijama u trudnoći, posebno ako se osoba prvi put zarazi tokom tog perioda. Kongenitalna infekcija i dalje predstavlja ozbiljan zdravstveni rizik.
Fokus budućih terapija
Dr Vilson zaključuje da ovo istraživanje mijenja način na koji posmatramo toksoplazmatsku cistu:
„Ona je zapravo centralna kontrolna tačka životnog ciklusa parazita. Ako želimo efikasno da liječimo toksoplazmozu, upravo je cista mjesto na koje moramo da se usmjerimo”, kaže ona.
